Home Notisia Grupu Marjinal Hanesan Feto no Ema Ho Difisiensia Mak Sofre Liu Ba...

Grupu Marjinal Hanesan Feto no Ema Ho Difisiensia Mak Sofre Liu Ba Iha Impase Politika

271
0
Feto vulneravel sira iha area rural. [Foto: Copyright OXFAM TL | 06.02.2020]

Reportazen Zevonia Vieira 

Situasaun politika rai laran, depois de Orsamentu Jeral Estadu [OJE] 2020, ne’ebe sumba iha Parlamentu Nasional, sai diskusaun publiku tanba problema ne’ebe akontese sei afeita ba moris ema barak nian, liu-liu grupu marjinal sira hanesan feto no ema ho difisiensia.

Situasaun ida ne’e bainhira OXFAM Timor-Leste halo konferensia imprensa hodi deklara ba prezidente da Repubika, katak situasaun ne’e sei fo desvanzaten ba proses dezenvolvimentu rai laran, liu-liu ba grupu marjinal sira.

Tuir OXFAM Timor-Leste nia vizaun katak Timor-Leste nudar pais ida mak goza prosperiodade no igualdade, iha ne’ebe ema hotu feto no mane ativamente partisipa iha prosesu dezenvolvimentu hodi goza ba bem-estar ne’ebe suli hosi prosesu dezenvolvimentu mezmu iha tempu krize.

Bainhira jornalista Neon Metin husu relasiona ho relatoriu diversifikasaun ekonomika Timor-Leste katak maioria povu moris hosi agrikultura, karik impase ne’e nia impaktu sei fo problema boot iha diversifikasaun ekonomika?

Ba Neon Metin, OXFAM Partnership & Influencing Senior Managerl, Fernando da Costa hanesan portavoz iha konferensia ne’e hateten,

OXFAM lansa nia relatoiru diversifikasaun ekonomika relatoriu ida ne’e fo sai importansia konaba ekonomia inklusivu. OXFAM hare liu ba oinsa mak ekonomia ne’ebe bele fo benefisiu ba ema sira ne’ebe mak merese duni hetan tanba feto, ema ho difisiensia, sira ne’ebe mak marjinal liu, sira ne’e mak barak liu tama iha numeru kiak katak 42%, tuir dadus estatiska dehan kiak liu.

Fernando hatutan ho situasaun ne’ebe agora la dadauk, se sira uluk ne’e kiak ho deit naton $1.90 cent kada loron, agora bele tun liutan no rendimentu ne’e sei menus liutan.

“Refleksaun ne’ebe halo hosi relatoriu ne’e, lolos ami halo mos advokasia ba OJE 2020 nian, ami halo submisaun ba Parlamentu hodi hare situasaun ida ne’e, ami foka ba asesu agrikultur nian ba merkadu, hodi nune’e bele hasae sira nia rendimentu, ami foka ba  ema ho difisiensia nia asesu ba orsamentu ne’ebe ba sira ho justu, ba sira nia edukasaun no empregu. Buat sira ne’e hotu ami tau hanesan parte importante, ami mos inklui asumtu direitu ba rai nian, maibe ita hotu hatene orsamentu ne’e sumba ona”, esplika Fernando ba Neon Metin

Neon Metin mos konfirma karik ne’ebe mak sai vitima liu mak grupu feto vulneravel no ema ho difisiensia? Ba Neon Metin Fernando hatan, “ita atu dehan ema hotu hetan sofre hosi impase ne’e, maibe nivel sofre ne’e diferente, ho nivel idak-idak, laos ema hotu sofre hanesan, ita labele dehan ita sira ne’ebe serbisu sofre liu ema sira ne’ebe la serbisu, se impase nee akontese, sira ne’ebe la serbisu sofre liu, se sira ne’e mak feto, ema sira ne’e mak hela iha area rurais no ema ho difisiensia sira ne’e sofre liu kompara ho ita sira ne’e”.

Tuir dadus hosi Disability Monograph hatudu katak numeru dezempregu ba ema ho difisiensia, hosi total populasaun 8,3%, ne’ebe prefere liu ba foinsa’e sira. 39% ema timoroan idade menus hosi tinan 20  ema ho difisiensia ne’ebe mak serbisu laiha.

Menus hosi 5% feto ho idade 60 ba leten ho difisensia ne’ebe uluk konsege eskola. Ba mane ho nia 13%. Kuaze ¾ mane ho difisiensia ho idade 60 ba leten nudar kaben nain. Timor-Leste iha nia populasaun menus hosi sidadaun 100 , ne’ebe mak nudar ema ho difisiensia ne’ebe hela iha organiasaun difisiente nian. 70% ema ho difisiensia ne’ebe iha nia limitasaun fiziku.

 

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here