Home Feature Bakitha ho Maria Faan Has Ba Ajuda Sira Nia Eskola, Inan-Aman La...

Bakitha ho Maria Faan Has Ba Ajuda Sira Nia Eskola, Inan-Aman La Servisu

809
0
Bakitha ho nia alin Maria faan has iha Jardin 5 de Maiu (Foto: Helena Pereira)

Reportaje Helena Pereira

La sente kolen Bakitha ho nia alin Maria lao sai husi sira nia uma iha Fatumeta ba faan has iha Jardin 5 de Maio to’o lao ba to’o Ponte Habibie.

Bakitha, oan husi  Fransica Paula ho Gaspar Soares. Nia mak oan ba dala tolu, sira  hamutuk nain hitu, feto neen mane ida. Bakitha mak sempre  ajuda nia ama ho apa liu hosi faan has.

Bakitha konta ba Neon Metin katak nia apa ho ama la iha servisu. Nia ama faan dosi iha eskola SD Fatumeta, no nia apa hadia uma (badaen) bainhira ema bolu mak servisu. Bakita  ho nia alin Maria mak faan has hodi ajuda nia ama ho apa.

Ho situasaun empregu ne’ebe susar atu hetan, no kampu de trabalho mak limitadu, oan sira ho idade labarik tenke lakon sira nia tempu labarik nian hodi buka osan. Situasaun hanesan mak akontese ba Bakitha ho nia familia, maibe Bakitha la lamenta.  

“Hau la sente rai rahun suar no rai manas. Hau la baruk no la kolen, hau sei lao nafatin. Maske iha triste nia laran, hau tenke ajuda hau nia ama ho apa, atu nune bele selu hau nia eskola, no hare hau nia alin ne’ebe sei kiik”, Bakitha haktuir.

Bakitha mai husi Munisipiu Aileiu, agora dadaun hela iha posto Dom Aleixo, iha Dili. Bakitha nia tinan 14, eskola iha SMP 4, klasse 2. Nia sai  eskola tuku 12:00 meudia, kontinua ba fan has iha tuku 1:00 ho nia alin Maria mak sempre tutuir nia.

Maria hatete katak nia la sente baruk wainhira akompanha nia bin lao ba faan has.  Bainhira kolen nia fo hatene ba nia bin Bakitha atu deskansa lai. Bainhira rona Maria husu hanesan ne’e, Bakitha sempre matan ben nakonu no para hodi hodi deskansa ho nia alin.

Lian neébe sempre sai husi Bakitha nia ibun mak bolu has…has…has ho esperansa ema bele rona hodi hola sira nia has neébe sira leba iha kabas.

Osan mak Bakitha ho Maria hetan hosi faan has ne’e kiikuan tebes. Sira hetan deit dolar 5 loron ida. Sabdo ho Domingo osan neébe sira hetan bele to $15 dolar ka $13 dolar. Ho osan uituan ne’e Bakitha ho Maria koko jere atu labele gasta tan ne’e sai hosi uma sira nain lao deit. Bainhira fila mak sira sae kareta tanba has folin ona balun.

“Ami mai la sae bemo tamba osan la iha atu selu bemo. Fila mak sei sai bemo wainhira ema sosa ami nia has. Ami lao la sente hamlaha, tamba ami sai husi uma han bosu kedas. Se karik ami fila kalan bemo la iha ami nain rua lao deit”, Bakita konta tuir.

Dala ruma nia alin Maria tauk tanba lao kalan. Maibe Bakitha dehan nia kuidadu nia alin atu nia la bele tauk liu hosi kanta tuir dalan.

Osan neébe nia hetan husi faan has nia uza hodi fotokopi nia material eskola, nia lakoi husu hela deit ba nia ama ho apa tamba nia haree ba sira nia situasaun neébe mak kiak tebes.

 “Hau nia ama sempre dehan mak keta moe ho ita nia moris no keta triste. Kontente nafatin, hamnasa nafatin, maske ita iha kiak nia laran,” Bakitha konta tuir saida mak nia ama dehan ba nia.

Loron Internasional ba Labarik Feto besik ona, 13 Outubru, iha loron hanesan kada tinan, governo sempre halo promesa oioin hodi fo protesaun ba labarik, hasae egualidade moris no fo opurtunidade hanesan. Maibe Orsamentu Jeral Estadu dala barak la refleta promesa hirak ne’e.

Relatoriu Situasaun Labarik iha Timor-Leste ne’ebe publika hosi UNICEF hatete katak labarik 46 mil resin mak ekonikamente ativu ka halo atividade ekonomia ho razaun oioin. Bakita ho Maria tama iha kategoria ida ne’e. Sira nain rua faan has ho razaun atu ajuda familia. Se karik sira nia inan ka aman iha servisu ho rendementu regular sira sei la faan has iha dalan. Situasaun moris ba labarik sira la seguru, sira la hetan protesaun, no sira kiak ba bebeik. 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here