Home Analisa Violensia ho Abuzu Seksual Hosi Uma-kreda: Nonok Nu’udar Klamar Agresaun Seksual (2)

Violensia ho Abuzu Seksual Hosi Uma-kreda: Nonok Nu’udar Klamar Agresaun Seksual (2)

261
0
Misa iha Igreja Motael (Foto: newsmarttraveller)

By Jairton “Ira’isi” Marques*

Prezidente Konferensia Bispu Katoliku sira Amerika nian, Kardeal Chicago nian, Francis George, ho sinizmu afirma katak “Uma-kreda iha dalan loos ona hodi buka proteje di’ak liu tan labarik sira sosiedade nian” (O Estado de S. Paulo, 14/03/2009). Ne’e signifika Uma-kreda kontinua subar sira nia krimi, tanba numeru abuzu sa’e ou aumenta ba porsentu 16 (16%), maibe Kardeal Francis George dehan Uma-kreda “iha dalan loos” no “proteje di’ak liu” labarik sira.

Joseph Ratzinger, aktual Papa Bento XVI, to’o iha kumulu (tutun aas) hodi afirma katak eskandalu iha Amerika nu’udar konsekuensia hosi ruptura valor sira sosiedade amerikana nian, maibe tuir loloos wainhira nia sei hanesan Kardeal, nia rasik hetan knaar hodi subar kazu pedofilia iha Uma-kreda laran, alemde halo nonok hotu kedas kazu pedofilia durante nia vizita dahuluk ba rai pedofilia amlulik sira nian, iha Boston. Wainhira nia liu dahuluk iha sidade ne’e, sidade ne’ebé halo abuzu seksual boot liu, nia nem hasai lia-fuan ruma.

Abuzu seksual pratika hosi kleru sira la mosu de’it iha EUA maibe mós iha fatin seluk. Iha fulan Juillu tinan 2004, iha Áustria mosu foto lubuk ida iha ne’ebé hatudu amlulik sira re’i no lamas hela partisipante sira seminariu balu nia isin. Seminariu, fatin ne’ebé labarik ho foin sa’e sira hodi eskola no prepara-an hodi sai amlulik nian. Abuzu ida ne’e mosu iha Dioseze Santo Poelten. Tuir informasaun hosi autoridade lokal sira, iha kazu abuzu seksual hamutuk 17 iha Austria.

Hahalok ne’ebe tau em kauza fama ho kredibilidade Uma-kreda nian, la’os mosu iha fatin dook de’it. Iha ita nia uma sorin Austrália mós mosu abuzu seksual hosi bispu ho amlulik sira. Hahalok aat ne’e obriga Papa Bento XVI, iha fulan Juillu tinan 200, tenki husu deskulpa ba vitima abuzu seksual sira ne’ebe pratika hosi amu lulik ho bispu sira iha Austrália. Iha biban husu deskulpa ne’e, Papa Bento hateten katak pratika pedofilia “ne’e hahalok diabu nian”. Nia kondena maka’as abuzu seksual ne’ebé pratika hosi bada’en ho moral na’in sira hosi Uma-kreda nian. Papa Bento XVI mós dehan tenki fo kastigu ba autor abuzu seksual sira. “Ninia autor tenki hetan kastigu!” Loos duni, autoridade sira Austrália nian konsege kaer kleru sira hamutuk na’in 107. Autor abuzu seksual hasoru labarik sira ne’e, oras ne’e, barak sei matan lakan hela iha kadeia laran hodi kumpri kastigu tanba ninia hahalok amoral.

Abuzu seksual dois aat tebes iha kontinente Amerika. Iha Estadus Unidus da Amerika nia uma sorin, Kanada ho Meksiku mós mosu hahalok aat ne’e. Iha fulan Outubru tinan 2008, Bispu Raymond Lahey hosi Kanada nian hetan akuzasaun rai hela iha uma no sosa pornografia labarik sira. Oin-sa maka bele akontese buat hirak nune’e? Iha realidade, iha tinan hanesan, iha 2008, Bispu Raymond simu knaar nu’udar supervizor ba kanalizasaun orsamentu kompensasaun ba vitima sira abuzu seksual nian ne’ebe mosu iha tinan 1950 nia laran. Osan ne’ebé bispu Raymond superviziona hodi selu ba vitima sira abuzu seksual hosi Uma-kreda Kanada nian hamutuk dólar amerikanu US$12.000.000.00.

Iha fali uma tatiis seluk Amerika nian mosu kazu hanesan. Iha fulan Marsu tinan 2009, Papa Bento XVI haruka halo investigasaun ba amlulik sira hosi Kongregasaun Ligiun Kristaun hafoin ninia fundador, amlulik Marcial Maciel, provadu halo abuzu seksual iha tinan 2006. Papa husu amlulik Maciel reforma sedu hodi bele hala’o nia restu moris ho reza no labele halo sala tan. Amlulik ne’e, Maciel, mate iha tinan 2008.

Hosi kontinente Amerika, pratika abuzu seksual ne’ebe kle’ur ona Uma-kreda subar metin nakfera mós iha kontinente Europa. Rai sira ne’ebé kuiñesidu ho rai Katolika tradisional, afinal, sira mós pratika maka’as violasaun seksual. Uma-kreda sira Irlandia, Alemaña, Olanda no Inglaterra nakdoko tanba vitima sira hosi abuzu seksual mosu nabnaba hodi fo sai ambispu ho amlulik sira nia moral aat.

Tanba susar tahan ba presaun hosi sarani ho media sira nian, iha fulan Maiu tinan 2009, Komisaun Uma-kreda Irlandia nian husu atu halo investigasaun ba agresaun ho violasaun hasoru labarik sira hosi amlulik balu. Hahalok aat sira ne’e mosu tiha ona iha dekada balu liu ba iha instituisaun sira Uma-kreda Irlandia nia laran.

Iha fulan Dezembru tinan 2009, hafoin hetan malu ho ulun Uma-kreda Katolika na’in rua (2), Papa Bento XVI rekuiñese katak, nia hirus, moe, no sente hetan traisaun kona-ba eskandalu sira mosu iha Uma-kreda sira Irlandia nian.

Irlandia, rai Katolika tradisonal, hanesan mós Timor. Sarani sira mós fanatiku hanesan ita nian, maibe ohin loron nakdoku tebes ho notisia abuzu seksual hasoru labarik sira. Uma-kreda Irlandia nian nakdoko tanba, foin iha estudu ida fo sai katak, amlulik sira hamutuk atus ida maka hasoru ona justisa ou tribunal tamba halo abuzu seksual desde tinan 1940.

Iha relatoriu hosi estudu ne’e temi katak, labarik hamutuk 350 maka halo keisa ona nu’udar vitima abuzu seksual ho fizika hosi bispu ho amlulik sira Katolika nian. Parte barak husu ona atu kontinua halo investigasaun hodi buka justisa ba vitima sira.

Xefe Uma-kreda Katolika Irlandia nian, Kardeal Sean Brady mós husu ona deskulpa ba eskandalu abuzu seksual hasoru labarik sira iha tinan 35 liu ba. Kardeal Sean Brady nu’udar amlulik iha tinan 1975. Iha tempu ne’ebe Kardeal ne’e tuir hotu sorumutuk sira be husu ba labarik sira taka ibun hodi labele loke sai abuzu seksual ne’ebé amlulik Brendam Smyth halo. Kardeal Sean Brady foin husu deskulpa liu hosi omilia ne’ebé nia halo iha Armagh, Irlandia Norte. Nia husu deskulpa tanba nia tuir subar abuzu seksual ne’ebé nia rasik hatene. “Ha’u husu deskulpa ba sira ne’ebé sai terus tanba sala sira uluk, liliu ha’u husu deskulpa ba sira ne’ebé tanba ha’u nia faillansu iha tempu uluk ne’ebé halo sira terus” (http://ww.pro3rri.com/index.php?).

Polisia sira kaer amlulik pedofilo Brendam Smyth no halo julgamentu ba nia iha tinan 1994. Polisia sira kaer nia tanba nia halo tortura no halo violasaun ba labarik mane ho feto sira iha Irlandia Norte nune’e mós iha EUA. Amlulik Smyth, soro na’in labarik otas ki’ik sira mate iha kadeia militar nian iha Irlandia iha tinan 1997.

Akuzasaun hamutuk atus hasoru amlulik sira halo abuzu seksual ba labarik sira mosu beibeik ona iha dekada sira liu ba, maibe foin sobu sai iha Eropa tomak tinan ida ne’e.

Iha Natal foin liu ba, Irlandia nakdoko tebes ho eskandalu abuzu seksual hasoru labarik sira hosi Uma-kreda Dublin nian. The Murphy Report, hola hosi naran señora investigadora, juiza Yvonne Murphy, relata katak, durante ne’e Uma-kreda Katolika Dublin taka metin hela tortura ho pedofilia hasoru labarik ki’ik sira entre periodo 1975-2004. Juiza Yvonne Murphy iha ninia relatoriu ne’ebé hasai iha fulan Novembru tinan uluk, hateten katak Uma-kreda iha Irlandia “hatudu momoos” taka metin abuzu seksual iha Dioseze Dublin no aplika politika “labele husu, labele hateten”.

Tanba akuzasaun hirak ne’e, iha Natal liu ba, bispu na’in rua, Eamonn Walsh ho Raymond Field dada-an ona nu’udar asistente hosi Arkidioseze Irlandia nian. Ho sira rua nia sai no tau tan na’in rua ne’ebe sai uluk ona, iha ona bispu hamutuk na’in haat maka hosik hela sira nia pozisaun. Antes, Bispu Kildare Leighlin James Moriarty ho Bispu Limerick Donal Murray maka sai uluk. Bispu na’in haat ne’e hetan akuzasaun hanesan halo abuzu seksual hasoru labarik otas ki’ik sira.

Kazu sira ne’e sobu sai tanba The Murphy Report hetan sasin hosi amlulik na’in 46. Durante ne’e kazu abuzu seksual subar metin no halo ho kabeer tebes tanba nível segredu Uma-kreda nian ne’ebé aas. Husi aspektu judisiariu nian, Igreja mós hetan prenda imunidade hosi polisia tanba ne’e maka kazu pedofilia susar loke sai lalais.

Iha apontamentu sira ikus hatudu katak entre período 1946-2002, iha amlulik hamutuk 2.800 maka hetan alegasaun envolve iha abuzu seksual, maibe foin 91 maka provadu ona halo abuzu seksual no 11 sei hein nia prosesu (The Guardian).

Papa Bento XVI husu ona deskulpa ba vitima abuzu seksual sira iha Irlandia liu hosi surat pastoral ida. Maibe tuir vitima sira husu deskulpa de’it seidauk natoon hodi hakat liu eskandalu hirak ne’e.

Hosi surat pastoral Papa Bento XVI hateten: “Imi terus tebes no ha’u husu deskulpa ho laran tomak. Imi nia fiar hetan traisaun ona no imi nia dignidade hetan violasaun ona. Ho nakloke ha’u hateten ha’u moe no ha’u arrepende tebes ba buat ne’ebe ita sente hamutuk. Sira ne’ebé halo sala tenki responsabiliza ba Maromak no tenki simu kastigu tuir sala ho krimi ne’ebe sira halo” (http://epaper.korantempo.com/KT/KT/2010/03/22)

*Observador Politika no Sosial
E-mail: jairques@gmail.com

Foti hosi https://forum-haksesuk.blogspot.com/2010/04/violensia-ho-abuzu-seksual-hosi-uma.html (23 Febreiru 2021)

Print Friendly, PDF & Email

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here