Reportajen Santina Lucia da Costa
“Agora daudaun besik ba fulan 8 ona, ne’ebe besik partus ona, bainhira udan boot, hau sente todan, sibuk ke’e bee dalan sira hakruk ladi’ak, tanba labarik iha isin, besik partu dalaruma nafatin iha ne’e, terus nafatin iha ne’e, se udan iha kalan boot, ami toba la dukur, ne’e hader hamrik de’it tanba lona malirin, bee tama ba lona laran”. Apolonaria
Siklone Seroja ne’ebe akontese iha loron 4 Abril 2021, sei rezulta nia impaktu to’o ohin loron, tanba komunidade afetadu sira ne’ebe lakon uma, sedauk bele fila ba sira nia hela fatin no hein solusaun ne’ebe governu prepara.
Fulan 7 besik ba walu, komunidade afetadu sira hela iha lona okos, ne’ebe governu prepara. Neon Metin hakbesik-an ba centro evakuasaun iha suku Manleuna, postu administrativu Dom Aleixo, hodi hare besik kondisaun família efetadu sira.
Ba Neon Metin Xefe Koordenador Internal Displaced Peoples (IDPs) iha kampu Real Madrid Manleuna, Jose Abrao Tani hateten, “ami hein desizaun governu nian, se sira antesipa ami, ami tuir tanba ami hein prosesu naruk, se mantein nafatin hela iha ne’e mak udan oras 1:00 ba leten, ami bele sai tan vítima”.
Xefe Koordenador IDPs husu ba governu atu lalika halo promesa falsu, ne’e para povu bele fiar, ukun povu la’os ukun animal, labele haterus povu iha lona okos, “ami mos tane hela dignidade nasaun nian, ami lakohi hela iha lona, hodi hatun nasaun ida ne’e, Formatu ne’ebé mak ami priense agora rai hela iha ne’ebé, tanba fulan 8 ona”.
Iha Fatin hanesan komunidade afetadu inan isin rua, Apolonia da Costa informa iha loron 4 Abril 2021, rai taka metin tiha uma halai mamuk deit, buat hotu rai hakohi hotu, ne’e mak agora mai hela fali iha lona okos ne’e.
“Agora daudaun besik ba fulan 8 ona, ne’ebe besik partus ona, bainhira udan boot, hau sente todan, sibuk ke’e bee dalan sira hakruk ladi’ak, tanba labarik iha isin, besik partu dalaruma nafatin iha ne’e, terus nafatin iha ne’e, se udan iha kalan boot, ami toba la dukur, ne’e hader hamrik de’it tanba lona malirin, bee tama ba lona laran. Foin loron hirak liu ba udan ne’e bee tama tan, esponza sira bokon hotu, depois ami ba habai tiha maran maka hodi toba fali.” tenik, Apolonia da Costa.
Nia hatutan iha tempu loron manas, labarik sira tanis, sira la toba, isin tun hotu, sira ba buka ai-mahon hodi halimar ba, no hau mos isin rua senti ba isin todan, la kontenti.
Nune’e Marta Soares reforsa tan katak durante fulan 8 ona, triste ba toba fatin, tanba udan mai bee tama, hamriik iha lona leten de’it, toba fatin ladi’ak.
“Ami triste liu fatin ne’ebé mak ami hela la seguru ba ami, foin daudaun ami rona tan katak, ba hela iha kos, maibé hela iha kos mós hanesan de’it , tanba ema ne’ebé oan barak la hanesan ho oan laiha, se kos luan di’ak, maka uma klot ida, sasan sira ne’e ba tau iha ne’ebe.” Hateten, Marta Soares.
Tuir dadus ne’ebé mak Neon Metin asesu, Uma kain hamutuk 48, ferik nain , no katuas nain defisiente nain ida, inan isin na’in 4 no bebe ne’ebe susu nain 16
Tuir Observasaun Neon Metin iha fatin refere bainhira loron manas, labarik ki’ikoan sira labele toba, sira tanis, tanba toba ladi’ak, fatin toba mós ladi’ak, balun toba sena malu de’it, bainhira loron manas maka’as, labarik sira ba buka ai-mahon hodi halimar ba, no bebe ne’ebé foin moris sira kesi lipa ba ai-mahon hodi nune’e bebe sira toba di’ak, labarik balun isin tun, tanba meudia la deskansa, lona balun komesa aat ona.
