Reportajen David da Costa Gusmao
Koordenador ba Komunidade Arte Moris, Evan Pereira hateten iha nasaun seluk ema valoriza los buat arte ne’e, maibé so úniku governu Timor-Leste mak la valoriza arte iha Timor-Leste.
“Hau sente iha nasaun seluk ne’e arte ne’e ema valoriza makaas liu, so úniku Timor mak governu nunka valoria arte iha Timor nian. Ho ida ne’e mak hau triste liu, bainhira ami nia ezisténsia governu la rekoñese, dala-barak ami halo buat barak maibé iha governu nia matan ne’e ami la eziste, ho ida ne’e mak ami laran moras loos,” Nia dehan ba jornalista Neon Metin iha Arte Moris, Sesta 03/12.
Nia dehan fatin ida ne’e akumula joven sira hotu, atu mai aprende konaba Arte Moris, ho ida ne’e bainhira sira hasai Arte Moris sira husi fatin ida ne’e , sente triste loos tanba governu nunka valoriza arte.
“Hau senti triste tebes, tanba ami Arte Moris nia ezisténsia agora tinan 19 ona, durante Arte Moris nia ezisténsia nunka husu osan ba governu. Ami husu obrigado ba Timor tanba bele hetan fatin ida ne’e, hodi hari Arte Moris iha ne’e,” nia dehan
Nia dehan Arte Moris nia luta ne’e ba to’o iha Prezidente Repúblika (PR), Gabinete Primeiru Ministru (GPM), Sekretáriu Estadu Arte no Kultura (SEAK), Teras Propriedade, Ministru Justisa (MJ), Arte Moris to’o iha ne’ebá hotu,” se karik iha PR ho governu nia leten mak iha ami sei hasoru sira hotu maibe laiha, entaun rezultadu hodi bainruak sira komesa mai hasai sasan arte moris nian”.
Iha fatin hanesan Cesário Lurdes, nu’udar membru iha Arte Moris sente triste, bainhira governu sira mai uza forsa hodi hasai Arte Moris husi fatin ida ne’e, tanba fatin ida ne’e akumula joven sira, hodi mai aprende konaba lalaok arte. Triste liu mak bainhira sira mai hasai sasán sira ne’e ba soe deit iha liur, no sasan barak mak estraga, pintura sira ne’ebé diak nakles hotu kedas.
“Hau pesosál triste mak barak, tanba fatin ida ne’e, ami uza kleur ona, ami uza fatin ne’e komesa iha tinan 2003, ami mai fou-foun ne’e fatin ne’e mamuk so uma deit mak iha laiha ai-hun ida iha ne’e. Maibe ami iha ne’e mak ami foin kuda ai-oan sira no nu’u sira ne’e, to’o mai agora ne’e. Arte moris ne’e hanesan fatin ida ne’ebé mak ami aprende no halibur mos jovem sira iha Timor laran hotu, iha ne’e laos deit Dili mak iha ne’e, maibe iha 12 munisipiu no Inklui enklave oekusse mos iha ne’e,” dehan Cesario
Nune’e mós membru Arte Moris, Monica Albertina Ximenes hatoo sentimentu triste banhira haree governu sira mai hasai sasan pintura sira ne’e hodi soe ba liur.
“Hau haree deit sasan sira ne’ebé soe hanesan ne’e, hau laiha liafuan atu koalia, tanba husi sasan sira agora sira soe ne’e mak ami aprende husi ida ne’e. Karik governu konsidera Arte Moris entaun bele kria fatin ida ne’ebé mak merese duni ba arte nian, atu nune’e ema barak bele asesu no bele dada turista sira mai haree,”nia espera nia sentimemtu.
Tuir observasaun jornalista Neon Metin iha terenu haree katak, ohin guarda Munisípiu Dili akompaña husi Polisia Nasionál Timor-Leste (PNTL), ohin komesa hasai ona sasán sira iha Arte Moris, hodi lori ba fatin ne’ebé mak estadu prepara ona iha Bebora.
Nune’e mos sasan balun sei lori ba rai iha Xanana Reading Room, fatin ne’e lider nasional Xanana Gusmao mak oferese temporaria ba Arte Moris. Nune’e situasaun atuál iha Arte Moris lao normal tanba hetan seguransa husi PNTL.
