Reportajen Santina Lucia da Costa
Prezidente Repúblika Dr. Francisco Guterres Lú Olo halo enkontru ho Partidu Demokratika (PD), hodi rona opiniaun antes dekreta data eleisaun Prezidensial tinan ne’e.
Hafoin enkontru, Prezidente Partidu Demokratiku (PD), Mariano Asanami Sabino hateten, enkontru ne’e, kumpri de’it Konstituisaun, Prezidente Republika bainhira atu dekreta data eleisaun prezidensial, tuir konstituisaun rona mós partidu politiku sira.
“Ami nia enkontru ohin ne’e kumpri de’it konstituisaun, Prezidente Republika wainhira atu dekreta data ba eleisaun Prezidensial ba 2022, prosesu lubuk ida tomak, tuir konstituisaun rona mos Partidu Politiku sira. Ohin ami nia diskusaun, koalia lolos de’it konsultasaun Prezidente nian, rona opiniaun, ideia hosi PARPOL ne’ebé kumpri konstituisaun.” hateten, Prezidente PD, Mariano Asanami Sabino ba jornalista sira iha Palasiu Prezidensial Nicolau Lobato, Bairu-Pite, 6/01/2022.
Kona-ba data eleisaun Assanami hateten ne’e nu’udar kompetensia Prezidente Republika nian, partidu kumpri de’it Prezidente dekreta no kumpri hodi hein.
Prezidente PD ne’e dehan, PD nu’udar partidu Demokratiku ne’ebé iha responsabilidade boot atu instala valores demokrasia ba prosesu konstrusaun estadu,
“PD fó hanoin katak, ita presija kumpri konstituisaun no mantein ho valores demokrasia, pratika ne’ebé maka ita tenki lao tuir dalan demokrasia, ukun ne’e povu nian ita presija fó tempu ba povu para atu bele tuir eleisaun ne’e ho livre, ho regras hotu-hotu, maske ita iha pandemia Covid-19. Maibé ita hakarak komprimenta nafatin konstituisaun, halo tuir prosesu hotu-hotu, importante votus povu nian mak rezulta ba Prezidente Republika, Parlamentu Nasional.” Afirma, Prezidente PD.
Nia haktuir, Prezidente Republika apresia pozisaun PD durante ne’e, apresia ba partidu jerasaun foun ne’ebé maka durante ne’e ninia pertense sentidu estadu ne’e boot teb-tebes.
Kona-ba kandidatura PD nia atu kompete iha eleisaun Prezidensial tinan ne’e, Preziente PD, deklara, depois Prezidente Republika dekreta data eleisaun prezidensial, PD sei halibur para rona opiniaun hosi Munisipiu hotu-hotu, atu iha kandidatu rasik ka lae, se kandidatu rasik karik desidi ba sé, ne’e hotu PD iha regras ne’ebé maka baibain lao tuir hela sempre iha konferensia nivel nasional ne’ebé munisipiu sira partisipa hotu.
“Hau hanoin, karik aban bainrua kandidatu PD nian iha, mais ne’e kuadrus PD nian, maibe kandidatu tenki sai povu nian, nu’udar jerasaun foun, ami sei sempre husu apoiu ba partidus hotu-hotu, husu ba apoiu ba lider hotu-hotu, tanba Prezidente Republika ne’e diferente ninia funsaun, sistema semi-prezidensialista ne’e la’os atu halo serbisu partidu nian, la’os interese partidu nian, maibé garantia funsionamentu instituisional no garantia sistema demokratiku ne’ebé ké la’o.” dehan, Mariano Asanami.
Nia hateten sé de’it mak sai Prezidente Republika, inklui kuadrus PD nian karik kandidatu, ita presiza apoiu maun sira hothotu, maun Xanana, Mari Alkatiri, Taur Matan Ruak no lideres hothotu, partidus politikus hothotu, inan-aman sira hotu, só ida ne’e deit maka rezulta ba Prezidente Republika ne’ebé maka di’ak ba povu tomak.
Entretantu, Molok dekreta data eleisaun Prezidente Republika, Tuir artigo 12 husi lei Numeru 7/2006, 28 Dezembru ho alterasoins susesivas ba lei ne’e, tenke rona uluk governu no partidus ho asentu iha Parlamentu Nasional.
No iha loron 6-7 Janeiro 2022 Prezidente Republika sei rona Partidu Politikus sira ho asentu iha Parlamentu Nasional atu hatene sira nia hanoin kona-ba data eleisaun prezidensial ne’ebé sei akontese, pelu menus loron 60, molo Prezidente Atuál remata ninia mandatu iha 20 Maiu 2022.
Prezidente Republika iha loron 6 Janeiru haloona enkontru ho Partidu Demokratiku (PD), Partido Libertaҫão Popular (PLP), Frente Mudanҫa (FM), no Frente Revolusionária de Timor-Leste Indpendente (FRETILIN).
Iha loron 7 Janeiro, sei hala’o enkontru ho Partidu Unidade Dezenvolvimentu Demokratiku (PUDD), Congresso Nasional para a Reconstruҫão de Timor-Leste (CNRT), Kmanek Haburas Unidade Nasional Timoroan (KHUNTO), no Unão Democratica Timorense (UDT).
Molok halo enkontru ho lideres partidus politikus sira nian, Prezidente Republika rona tiha ona governu liuhusi Primeiru Ministru Jeneral, Taur Matan Ruak, no Ministru Administrasaun Estatal, Miguel Carvalho.
Prezidente Repúblika rona mós Comissão Nacional das Eleiҫõens (CNE) no Secretariado Tecnico de Administrasaun Eleitoral (STAE), kona-ba preparativus ba eleisaun Prezidensial 2022.
