Home EduTek Eskola EBF Katolika Uaimatale-Quelica Harii Iha Tinan 1969, Kondisaun Hahu Aat, Menus...

Eskola EBF Katolika Uaimatale-Quelica Harii Iha Tinan 1969, Kondisaun Hahu Aat, Menus Fasilidade no Bee Moos

760
0
estudante sira tur iha hela aula laran, maibe kondisaun eskola hahu aat. [Foto: Umbelina | 22.02.2023]

Reportajen Umbelina dos Reis

Eskola Ensinu  Báziku Filial (EBF) Katólika Uaimatale, Postu Administrativu Quelicai harii iha tinan 1969, nu’udar eskola ida ne’ebe harii iha Portugés nia tempu, maibé komunidade no profesores sira kontinua uza nafatin eskola ne’e to’o ohin loron, ho razaun eskola Báziku iha área rural dook hosi Postu no Suku, maibé tanba kleur ona eskola refere nia kondisaun hahú aat ba be-beik ona.

Diretór Eskola EBF Katólika Uaimatale, Mario Soares hateten, eskola refere nia kondisaun da-dauk ne’e aat ona no oras ne’e eskola menus fasilidade hanesan meza, kadeira, haris fatin, bé mós, biblioteka, no eskola nia kondisaun agora da-dauk kalen no parede aat hotu ona. Maske kondisaun aat maibé inan-aman sira nafatin iha ninisiativa kontinua ho estutu nu’udar eskola Katólika.

“Maibé ami nu’udar professór hala’o ami nia knaar profesionál kontinua hanorin alunus sira ho di’ak mezmu meza kadeira la to’o alunos balun, no sala de aula mós la to’o maibé ami esforsu uza maneira oi-oin nune’e estudante tenki tuir aprendijazen hotu.” dehan Mario Soares

Nia informa, sala de aula hamutuk neen (6), maibé to’o tempu udan boot, anin boot profesores sira hanorin alunos sira la normal tanba eskola nia kondisaun didin ho arame no anin huu ba mai de’it  no kalen sira mós aat hotu ona ne’ebé to’o tempu udan, udan been tama de’it eskola laran ho nune’e susar ba alunus sira hakmatek hodi aprende.

Diretor ne’e akresenta, eskola EBF Katólika ne’e hosi parte Igreija nian mak bele tau matan maibé tanba eskola privadu hosi Igreja barak, entaun parte Igreja sedauk tau matan to’o ohin loron.

“Husu ba parte relevante sira rona no haree ami nia lian no halerik ba eskola nia kondisaun aat hanesan ne’e, karik tau matan netik mai ami hodi hodi ami professores no alunus bele halo aprendizajen iha eskola refere ne’e ho hakmatek no iha ambiente saudável nia laran,” dehan Diretor Mario ba Neon Metin.

Eskola EBF Katólika Uaimatale iha profesor permanente na’in 3, kontratadu na’in 1 no parsiál na’in 1. Totál estudante  primeiru anu to’o sextu anu hamutuk 46 (haat nulu resin neen).

Iha parte sorin, ba eskola nia kondisaun ne’ebé aat, Pe. Justiniano de Sousa, hateten, Eskola EBF Katólika Uaimatale ne’e iha baze no area rural, kondisaun eskola mós aat ba da-dauk ona, nune’e presijamente ita hotu nia atensaun ba eskola refere.

“Husu ba parte hotu-hotu presija tau atensaun di’ak (ba eskola refere) hodi nune’e labarik sira bele aprende iha fatin refere ho dignu, tanba labarik no foinsa’e sira mak futuru ba nasaun nian,  entaun ita presija hadi’a eskola nia kondisaun sira ho di’ak hodi nune’e edukasaun bele sai kualidade di’ak liu iha ita nia nasaun,” hatete Padre Justiniano.

Nia informa katak, parte relevante sira haree no rona ona sira nia lian ne’e karik bele responde la-lais sira nia preokupasun hirak ne’e, hodi oferese edukasun di’ak ba oan sira nia futuru. Nia dehan, nu’udar Amu Pároku sira tau matan ba Fundasaun Eskola EBF Katólika hotu, nia sentru mak Postu Quelicai, nia filial sira mak to’o eskola Lelalai, Laisoru-lai, Uaimatale, Bualale, Laumana, Afaça, Darnafa, Namanei, Abafala no inklui Culuguia.

“Maibé eskola iha área Uaimatale urjentemente hodi hadi’a la-lais, foin la-lais ami enkontru ona ho Diretór da Eskola hodi haree  eskola nia kondisaun ida por ida hodi sai  prioridade ba oin. Foin lalais ami enkontru ona ho Diretór da Eskola no autoridade lokál sira, oinsá mak bele estabele komisaun ki’ik ida para bele hato’o aspirasaun konaba parte eskola no Igreja nian hodi nune’e bele hetan tulun hosi instituisaun balun,” nia hato’o.

Nia dehan, tanba ida-idak nia diresaun, hosi parte igreja antigamente governu fó apoiu fundu balun ba Dioseze ida-idak, maibé hosi parte Dioseze Baucau nian la’o maibé responde ba prioridade nian mak agora Padre Parokia ho Diretór da Eskola organiza hela oinsá mak bele hato’o aspirasaun liu hosi Dioseze, maibé Dioseze hatama proposta sira ne’e ba fatin ida-idak no ligadu liu ba área edukasaun nian hodi nune’e edukasaun sai  prioridade ba futuru nasaun nian.

Kondisaun Eskola Ensinu  Báziku Filial (EBF) Katólika Uaimatale, Postu Administrativu Quelicai. [Foto: Umbelina | 22.02.2023]

Padre ne’e husu programa hosi fundu governu nian iha bele aloka ba sira, hodi bele hadi’a kualidade edukasaun ba labarik sira nia futuru. Nia informa tan katak, inisiativa hosi komunidade no Parokia nia boot, tan ne’e husu kualker parte relevante sira ne’ebé mak rona sira povu ki’ik nia halerik ajuda netik eskola refere, tanba Parokia no komunidade prontu estabelese no responsabiidade ba apoiu hosi parte kompetente sira ne’ebé fo ajuda.

Iha sorin seluk, reprezentante komunidade inan-aman, Maria Joaquina Soares, nia observasaun ba eskola refere katak material ba alunus ne’e sufisiente tebe-tebes hanesan meza, kadeira, haris fatin no sintina maibé susar liu mak saneamentu tanba difisil tebes ba komunidade no eskola oan sira atu asesu ba água potável (bee mos).

Alein de ne’e mós eskola refere nia kondisaun kalen parede aat ba da-dauk ona no eskola nia areadores konaba ijiene ladun di’ak ho razaun haris fatin laiha nomós iha  tempu udan boot, anin boot ne’e fó ameasa tebes professores no alunus sira, nia informa.

Nia rekomenda ba líder sira katak, labarik no foinsa’e sira mak futuru ba nasaun nian karik, bele tau matan mós ba eskola sira iha área rural hodi nune’e hadi’a di’ak liu tan edukasaun iha baze.

“Nu’udar inan-aman iha baze hato’o rekomendasaun ba lider sira katak, tulun netik ami povu ki’ik konaba saneamentu bé mós nian iha area eskola refere. Tanba área eskola refere dook hosi bé matan, bainhira areadores ijiene eskola nian la’o di’ak entaun labarik sira mós aprende ho di’ak,” nia husu.

Representante inan-aman husu ba governante sira tau matan ba eskola refere, tanba eskola refere kondisaun aat ona, no eskola ne’e privadu misaun nian, entaun komunidade no inan-aman mak suporta liu eskola refere ne’e.

Nia informa katak, konaba merenda eskolar nian iha eskola refere agora paradu ona, tuir nia observasaun katak merenda eskolar nian ne’e iha duni maibé menu prepara ba  merenda eskolar ne’e mak la tuir menu ne’ebé mak ema fó sai nomós iha eskola refere bé mós laiha entaun bainhira kuziñeiru sira atu prepara hahan ba alunus sira, kada ema ida tenki kuru bé mós masa ida no lalin ai-sunu maran hosi uma lori ba eskola hafoin kuziñeiru sira tein hahan ba alunos sira kada loron.

Nia rekomenda ba parte relevante sira, karik merenda eskolar sei iha edukasaun fahe ba eskola refere  karik tenki fó hotu material kompletu nune’e dadersan labele interompe alunus sira bainhira prepara aan ba eskola. 

“Tanba dala-barak dadersan labarik sira la’os prepara aan ba sasan eskola nian, maibé preokupa fali ba bé mós no ai-sunu hodi lori ba eskola,” nia preokupa tebes.

Print Friendly, PDF & Email

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here