Home Meio Ambiente TILOFE Halo Konservasaun Bee Liuhusi Kee Debu Iha Foho Leten, Komunidade Fatukeru...

TILOFE Halo Konservasaun Bee Liuhusi Kee Debu Iha Foho Leten, Komunidade Fatukeru Hahú Asesu Bee Matan

1253
0
Koordenadór TILOFE, Jaquel Matins do Carmo. [Foto: Copyright Media Tour AJTL | 27.02.2023]

Reportajen Silvino Freitas

Timor-Leste Organic Fertiliser (TILOFE) halo konservasaun bee liuhusi kee debu iha foho leten, konserva bee iha rai-okos, hodi hamoris bee matan tuan sira, ne’ebé maran iha aldeia Palimanu Suku Fatukeru Postu Administrativu Railaco Munisipiu Ermera.

Koordenadór TILOFE, Jaquel Matins do Carmo haktuir, TILOFE ho Permatil hamutuk ho aliadu sira hotu, servisu makaas iha konservasaun rekursu bee, iha Ermera kobre ona iha 30 resin suku, konservasaun nee hamenus tebes risku dezastre naturál, polítika konservasaun bee liuhusi kria debu hodi hamoris fali bee matan sira iha suku Fatukeru no redús erozaun hanesan mota boot no rai halai iha foho lolon sira no komunidade iha suku Fatukeru mós bele asesu fali bee matan moris sira neebé durante ne’e maran hotu.

“Iha Fatukeru mota ida ne’ebé iha kadalak ida ne’e bele fornese be’e ba komunidade no dadur sira iha Fatukeru, maibé kuandu iha debu antigu ida iha leten estraga tiha entaun hamosu fali erozaun makaas inundasaun no bee menus iha bailoron, foin lalais ita halo fali konservasaun ita hamate tiha mota ne’e nia velosidade neebé tuun, no komunidade sira hela besik mota nee senti seguru, ne’e husi rezultadu kria debu hodi konserva bee nee dehan Zaquel iha Fatukeru,(22/02).

Nia dehan, programa kria debu iha foho leten hodi konserva bee ne’e fó benefisiu ba foho lolon sira bele malirin no ema bele kuda ahi no bee neebé konserva nee bele mout ba rai laran hodi hamoris fali bee matan tuan sira neebé maran tanba impaktu husi rai manas, ka bee menus iha rai laran.

Xefe Aldeia  Palimanu Felix Barros hateten, programa konservasaun bee neebé halo husi TILOFE ne’e prevene rai-manas, bainhira iha programa ida kona-ba konservasaun bee husi kria debu lubuk ida iha ona mudansa lubuk ida ba ami.

“Ai-horis sira kuda iha rai lolon ne’e bainhira loron kona ne’e nia la namlaek, maibé iha tinan ida mai nee hau haree buat ne’e mudansa ona, loron manasa maibé ai sira ne’e buras nafatin“, dehan Felix iha Aldeia Palimanu,(22/02).

Nia dehan, konservasaun bee ne’e halo mós mudansa ba mota sira aldeia Palimanu kompara ho tempu uluk, kuandu udan mota sira nee nakonu, maibé liuhusi konserva bee nee mota sira komesa menus, no kuandu udan mota la duun makaas no bee sira moris fali iha bee matan tuan sira.

Tempu hanesan komunidade Martinha Maia Aldeia Palimanu Suku Fatukeru haktuir, bainhira seidauk eziste programa konserva bee, aldeia palimanu ne’e vitíma liu ba bee moos, ai sira kuda mós la buras, ema tesi ai no sunu rai nune iha tempu bai-loron komunidade sai vitima ba rai manas no bee menus.

Bainhira kria tiha debu iha foho leten ami senti katak di’ak uituan, tanba mota sira iha ami nia sorin sorin mos la boot hodi estraga ami nia ai-horis no halo rai matak, inklui mós bee matan tuan sira neebé maran bele moris fali no iha tempu bailoron bee la menus ona, programa TILOFE iha benefísiu di’ak mai ami no ami orgullu prezisa kontinua tan konserva bee” dehan Matinha iha nia hela fatin Palimanu.

Nia fo sasin katak, kuandu iha tempu bailoron ami senti susar ba bee moos, tanba bee matan sira menus ona, maibé ho programa konservasaun husi TILOFE, dadaun ne’e ami sinti katak la vitíma ona ba bee maibé sente bee sufisiente ona mai ami hodi uza ba nesesidade lorloron, durante nee ami feto mak sai vitíma liu, tanba bee kuandu laiha ami sempre hadau malu bee, ho programa TILOFE nian bee sufisiente ona hodi bele tein.

Entretantu, suku Fatukeru kompostu husi uma-kain 517 no total populasaun iha 3000 resin

Print Friendly, PDF & Email

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here