Reportajen David da Costa
Forum Juventude Defisiénsia Ermera (FJDE) ho nia inisiativa rasik, apoiu Ema ho Defisiénsia sira iha Suku Fatuquero, Postu Administrativu Railaku, Munisípiu Ermera, hodi dezenvolve rasik sira nian negósiu, hodi hatutan sira nian moris, atu nune’e labele dependénsia hodi buka moris rasik
Koordenadór Forum Juventude Defisiénsia Ermera (FJDE), Marcos de Deus Martins ho idade 33 hanesan mós Defisiénsia fíziku, iha tinan 2019 Setembru hamutuk ho belun nain ha’at (4) konsege hari ona FJDE hodi apoiu ona ema ho defisiénsia atu bele partisipa iha dezenvolvimentu setór produtivu sira liu-liu ba emprendedorizmu no Agrikultura liu-liu ba iha ortikultura nian.
“Kuaze organizasaun barak ko’alia advokasia, maibé seidauk ko’alia atividade produtivu no espesífiku ne’ebé ema ho defisiénsia sira bele halo, nune’e mak FJDE kria grupu atu ita bele liga ba ema ho defisiénsia maski ho kondisaun diferente, maibé ita haree katak sira bele hola parte ba servisu agrikultura, tanba dalaruma ema hanoin katak ema defisiénsia hein simu de’it,” dehan Koordenadór FJDE Marcos Martins ba Jornalista iha Aldeia Palemanu, Suku Fatuquero, sexta 19/04.
Nia esplika, Grupu FJDE ne’e harii iha tinan 2019 ne’ebé akumula husi ema nain 5 inklui nain tolu ho kondisaun defisiénsia tolu ne’e konsege halao atividade sira hanesan produsaun kafe u’ut, suku hena no ortikultura. Iha grupu produsaun kafe u’ut nian FJDE kordena ho kliente ka kafe nain hamutuk 12 hodi sai hanesan distribuidór kafé kada tinan ba FJDE ho folin kuaze $0.40/kilograma ida, bazeia ba presu iha merkadu.
“Presu kafé ita sosa ne’e haree ba folin kafé iha merkadu, kuandu NCBA sosa kafé kulit tasak ne’e $0.35/kilo ida, entaun ita ba fali $0.40/kilo ida para ita atu asegura sira labele fó lai, bain-bain kafé ho kulit ne’e nia folin tun, maibé ita halo fali inovasaun fali folin sa’e.” Nia esplika.
Koordenadór FJDE ne’e hateten iha tinan 2022, konsege rekolla ona kafé kulit tasak hamutuk 48kg ho folin kuaze $20 hafoin prodúz fila fali ba kafé uut hodi fa’an ho folin sira hanesan 0.5kg/$5.00 no 1kg/$10.00.
Grupu rasik mos hetan apoiu husi membru la permanente nain ne’en (6) inklui ema defisiénsia tolu ne’ebé hanesan mós nain ba kafé, hodi kolleta kafé to’o ba produsaun kafe u’ut durante fulan ne’en nia laran. Husi kafé u’ut kada fulan bele hetan rendimentu kuaze $80.00.
FJDE mós involve feto sira ne’ebé produz hena suku sira hanesan kartera, pasta, maskara no seluk tan ho folin $1.00 to’o $5.00. Nune’e mós ba produsaun hortikultura sira hanesan modo mutin, repollu, brinjela no seluk tan bele hetan $60.00 to’o $70.00 bainhira kolleta kantadeiru sira.
Nune’e mós Carlito Soares hanesan membru husi FJDE ho idade 51, ne’ebé ho kondisaun defisiente fizíku iha ain no liman, hateten, nia agradese tebes ba ezistensia grupu ne’e, tanba bele fó oportunidade hodi desenvolve a’an liu-liu ba maneja osan no sustenta nesesidade familia nian loron-loron.
“Hodi grupu mak ita hetan buat oin-oin, tenke hanoin ba futuru, ita mos sei bele hela, labele fo kuitadu tanba matenek ne’e subar hela no liu husi grupu mak bele aumenta ita nia koñesientu, motiva no tutan liman ain ba defisiénsia sira. Hanesan ami ho keluarga oan nain 8, hein deit husi estadu ne’e la to’o, maibé husi grupu ne’e, ami bele dada tan ami nia maluk Defisiénsia sira seluk hodi mai buka moris,” dehan membru FJDE.
Nia hateten, envolve iha grupu ne’e hetan osan hodi suporta oan sira ba eskola no husi grupu ne’e motiva ema ho disifisiénsia sira hodi bele lao rasik.
Maske ho esforsu hirak ne’e FJDE rasik to’o agora seidauk hetan apoiu direita hudi governu liu husi parte sosiál no agrikultura hodi dezenvolve sira nia atividade ba oin.
Programa Media Tour ne’e hetan apoiu fundus husi DFAT ka Governu Australia, liuhusi projetu HAKFOUN no kolabora entre Oxfam iha Timor-Leste ho AJTL.










