Adroaldo “Saretukau”
“Antes tinan 2024 remata ita iha ona kabu Submariono ida ne’ebé prontu ona, nune’e bele fornese Internet ho kualidade no lalais ba Timor-oan sira.” Dehan Ministru Miguel, iha nia Diskursu.
Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão ofisialmente asina Plaka dedikasaun naran erois ba repetidores Cabo Submarinu de Fibra Óptika, “Timor-Leste South Submarine Cable” ohin Sábadu (06/22) iha Portu Dili. Asinatura refere akompaña Direita hosi Ministru Transporte no Komunikasaun (MTK) no Kompañia Alcatel Submarine Network (ASN).
Ministru Transporte no Komunikasaun (MTK), Miguel Marques Gonçalves Manetelu, hatete Serimónia ida ohin atu asina plaka dedikasaun naran erois mártires sira ba repitadores ne’ebé mak sei koloka iha tasi okos hamutuk ho fiu ne’e.
“Mezmu prosesu ida ohin, nu’udar prosesu inísiu ida, hosi prosesu seluk instalasaun nian, maibé ita kompromete no tuir kalendáriu ne’ebé iha, antes tinan 2024 remata ita iha ona kabu Fibra Óptika ida ne’ebé prontu ona, nune’e bele fornese Internet ho kualidade no lalais ba Timor-oan sira.” Dehan Ministru Miguel, iha nia Diskursu.
Nia dehan, tanba iha okaziaun barak nu’udar Ministru tutela ba komunikasaun nian, nia simu bebeik pergunta konabá velosidade internet ne’ebé lentu, kustu internet ne’ebé karun, laiha investinentu boot tanba internet la apoiu, iha opsaun barak ba diversifikasaun ekonomia.
Nune’e resposta hatan ba públiku nian mak opsaun ida atu responde ba preokupasaun sira ne’e mak, Estadu liu hosi governu halo investmentu ba instalasaun kabu submarinu Fibra Óptika nian. Hanoin ida ne’ebé mak nia vizaun hatur ona iha planu estratéjika 2011-2030. Ho komprimisiu ida ne’e duni, hodi diversifika liutan ita nia ekonomia no permite kresimentu ekonomia ida di’ak liu ba ita nia rai.
Hafoin asina plaka ba repetidores sira, “aktividade ida iha dia 24, iha Bebonuk, Cable Landing Station iha Bebonuk, atu konekta kabu ida iha ro laran ne’e ba Cables Landing Station iha Bebonuk. Ne’ebé 06/24 konekta ona, sira hahú halo instalasaun hamonu ba tasi, ro ne’e mak sei halo instalasaun hosi ne’e ba kabu vocus nian, besik ba Darwin.” Dehan Ministru MTK.
“Tuir planu connect ba branching unit vocus nian iha dia 1 de agostu, signifika katak prosesu ne’e la’o fulan rua, mas ita presiza fulan balu, fulan rua ka tolu atu koko kabu ne’e iha tasi okos, kuandu iha dia 1 de agostu connect ona ba branching vocus nian, sira sei koko, tanba ne’e mak ha’u sempre ko’alia bebeik, antes antes tinan ne’e (2024) remata ita nia internet preparadu para atu uza.”
Ministru ne’e akresenta tan, hosi kabu fibra óptika la’os de’it ema hotu iha ligasaun ba malu no iha telekomuniasaun, maibé mos atu hatan ba ita nia dezafiu rai laran, moderniza no digitaliza ita nia administrasaun públika no tulun ekonomia digital, permite investinentu setor privadu, kria servisu barak liutan ba ita nia joven sira nu’udar meius ida hodi diversifika liutan ita nia ekonomia no permite kresimentu ekonomia ida di’ak liu ba ita nia rai.
Iha Konsellu Ministru 5 de juñu/2024, halo aprezentasaun ba prosesu konstrusaun liu-liu ba faze ikus nian mak atu fo naran erois da pátria ba repetidores.
