Reportajen Umbelina dos Reis
Iha festival fronteira 2024 ne’ebe maka realiza iha Rejiaun Administrativu Espesiál Oekussi Ambeno (RAEOA) ho tema interkambiu kultural hametin ba rekonsiliasaun ba daruak nian, husu ba Timoroan hotu halo prevensaun ba konflitu no krime ne’ebé akontese iha tempu pasadu, atu nune’e labele repete tan iha futuru oin mai.
Alumni Parlamentu Foinsa’e Timor-Leste (APFTL) Ambrosio Colo, hateten, durante loron hira, tuir diskusaun konaba festival interkambiu kultural hametin ba rekonsiliasaun nian ne’e, aprende liu konaba oinsá ema sira ne’ebé envolve an iha konflitu sira iha pasadu ne’e komesa loke ona ba malu.
Por ezemplu hanesan na’in Prezidente Repúblika Demokratíka Timor-Leste ba Indonézia, Jakarta no Kupang hodi hasoru senhor Eurico Guterres, ne’e hatudu katak sira harii ona komunikasaun oinsá halo rekonsiliasaun entre Timoroan sira ne’ebé momentu akontese konflitu ne’ebé sira halai sai hosi Timor no iha Timor-Leste. Nune’e mos ba vitima sira iha konflitu pasadu, sobrevivente no autor sira ne’ebé uluk halo konflitu no krime nune’e sira bele onestu ba aktu ne’ebé uluk sira halo iha pasadu.
“Tanba susar tebes ba Timor oan atu halakon liafuan estigma, maibé ita espera katak hosi parte rua ne’ebé uluk halo konflitu no krime ne’e sira bele onestu, nune’e vitima sira bele simu no hetan perdaun katak buat ne’ebé akontese ne’e liu ona, nune’e agora oinsá ita bele prevene konflitu sira ne’e labele akontese tan. Tanba ita iha illa Timor-Leste no Osidental, .”Dehan Alumni Parlamentu Foinsa’e Timor-Leste Ambrosio Colo, ba Neon Mentin, iha otél Bintang Lima, sexta 18/10.
Grupu bolseiru sentru nasional chega (CNC), Alcina Maria Farmilia hateten, durante loron hira nia tuir diskusaun konaba festival interkambiu kultural hametin ba rekonsiliasaun nia aprende konaba rekonsiliasaun katak dame no justisa ne’ebé lo-loos.
“Tanba liuhosi rekonsiliasaun ita bele kontrolu no onestu ba sala sira ne’ebé ita halo, por ezemplu ita hamrik iha ohin ko’alia makas karik ita bele reduz no kontrola fila-fali mai ita nia an rasik.” Dehan feto foinsa’e Alcina Maria Farmilia, ba Neon Metin.
Hamosu rekonsiliasaun tanba nasaun rua entre Timor-Leste no Indonézia sira ne’ebé uluk halo konflitu ba malu ne’e presiza dame no justisa lo-loos, nune’e husu ba joven Timor-oan sira hotu ita mak tenki prevene konflitu no labele rai odio ba malu.
