Reportajen Umbelina dos Reis
Haburas Foundation fasilita estudante sira Melbourne University Australia, vizita Atauro hodi hatene istória moris, kultura, ekonomia, relijiaun inklui natureza.
Ba Neon Metin Dosente Melbourne University Australia, Lisa Pama hateten objetivu lori estudante sira mai, tanba sira estuda konaba jeografia no meiu-ambiente, nune’e sira mai vizita hodi buka hatene konaba istória, kulturál no dezenvolvimentu Timor-Leste ne’e oinsá ona, tanba iha Australia sira Lee livru konaba istória nian, maibé sira hakarak hare rasik ho matan liu-liu iha Atauro.
” Atauro ilha ki’ik oan ida maibé liga ba dezenvolvimentu konaba turismu, kultural no relijiaun ne’e oinsá, orceik sira tun hosi ro primeira vez tama merkadu lokal han katupa, ikan no hemu nuu ben sira sente kontente tebe-tebes, tanba bele lao haree produtu lokal ne’ebé faan iha merkadu laran. ” dehan Lusi Pama, ba Neon Metin, iha Atauro Makili, Domingo. 06/07.
Durante nee sira rona dehan Atauro iha ilha ki’ik oan, ho biodiversidade ne’ebe kualidade iha tasi laran, sira sae bero kiik tama ba luku iha tasi laran, sira haree rasik ho matan katak tasi nia koral ne’ebé furak nakonu ho ikan maus no au-ruin oin-oin. Iha lokraik sira halo diskusaun ho lian nain konaba tara bandu tasi nian.
“sira nia objetivu hosi tara bandu ne’e atu proteje biodiversidade iha tasi hanesan ikan no auruin oin-oin ne’ebé iha tasi laran, nune’e estudante mos iha Atauro hetan oportunidade hela ho komunidade sira nia uma ne’ebé diferente ho Australia entaun sira kontente tebe-tebes mai vizita Atauro.Nune’e sira mos rona informasaun hosi antropolojia lisan hosi komunidade Makili konaba sira nia kultural lisan, oppa ka bubur ne’ebé lasu ikan.”dehan Dosente Lisa.
Nia dehan estudante sira Australia hanesan moris iha Europa, nune’e sira la dun istoria illa kiik sira iha nasaun kiik sira, nune vizita Timor, hodi hatene komunidade nia atividade oin-oin, ida ne’e bele tulun hatene kle’an konaba nasaun kiik sira nia moris.
Iha fatin hanesan Luke Pearson estudante husi Melbourne University ba Neon Metin hateten, Timor-Leste nia ambiente diferente tebes ho Australia, tanba illa kiik maibe sei iha mudansa iha futuru.
“Ha’u kontente tebe-tebes mai vizita Timor-Leste liu-liu iha Atauro tanba rai ki’ik oan maibé nia paisajen mesak furak de’it, no Timor oan haree ami di’ak no oin midar hamnasa hela de’it ho ami, ami kontente tanba Timor konta istoria, kultural no ekonomia Timor nia mai ami.” Dehan estudante Luke Pearson.
Nia dehan, Komunidade Atauro nia moris diferente los ho komunidade sira ne’ebé hela iha Dili, tanba Atauro oan sira moris ho peskador no faan produto lokal iha tasi ibun.
Estudante Isabelle Young hateten hakarak aprende konaba istória Timor nian, kultural, relijiaun, ekonomia, lei formal no tradisionál Timor nia futuru ba oin ne’e oinsá?
” Ami mai iha Timor liu-liu mai Atauro ne’e aprende buat barak konaba istoria kultural nian, maibé ami kontente tanba Timor oan simu ami ho oin midar hamnsa no ajuda tebes ami lao ba sae foho.” Dehan Isabelle Young.
Nia dehan Timor oan nia sensibilidade ba ajuda malu ne’e makaas, no sira hare Timor orgullu, ba nia identidade kultural ne’e makaas tebes, tanba sira sente lakohi lakon sira nia kultural no istória Timor nian, mezmu joven foinsa’e balun lakohi aprende ona produtu hosi bei-ala sira nian, maibé iha fatin balun sei kontinua nafatin ne’e di’ak ba Timor nia futuru.
