Reportajen Joselina dos Santos
Grupu Forum Justisa Popular (FJP), konsidera aktu Autoridade Administradór Covalima ho nia komitiva, ne’ebé oho povu nia animál iha postu administrativu Tilomar Munisipiu Covalima ne’e krime, tanba la implementa Dekretu Lei nú.33/2008 kona-ba Higene no Orden Publiku maibe inklina fali interese privadu.
Liu Husi Konferensia Imprensa, Porta voz Forum Justisa Popular Paulus de Araujo hatete, Grupu no Movimentu Ne ‘ebé luta ba justisa no povu Timor-Leste (TL) Solidaridade ba animal nian dadaun ne ‘e ho lian laek buka justisa, tanba Estadu Timor-Leste Ukun-an Tinan-20 resin, no Osan barak mak governu gasta atu hadi’a rai ida-ne’e maibé nia rezultadu povu maioria sei terus, estrada sei aat, bee sei nalihun, baleta sei aat, lixu kintu-kantu, rai-rahun suar fatin-fatin, mal nutrisaun sura la hotu.
“Iha momentu ida susar naresin hanesan temi ona iha leten, governu lokál la mosu mai hodi hadi’a povu nia terus. Maibé sira mai ho liman kro’at hanesan militár Indonézia ho ema aat sira seluk iha tinan-1999, hodi oho povu nia animál ne’ebé povu rasik haki’ak ho kosar-been, hakiak hodi hetan osan hodi selu oan sira nia eskola no balun investe ba futuru família uma-laran nian,” Dehan Porta voz Paulus de Araujo liu husi Konferensia Imprensa iha Jardim 5 de maiu, 12/10.
Nia Dehan, Iha fulan-Agostu liubá, Administradór Munisípiu Covalima ho komitiva implementa Dekretu Lei nú.33/2008 kona-ba Higene no Orden Publiku iha Postu Adminstrativu Tilomar Munisipiu Covalima. Sira Implementa lei ne’e la hodi hadi’a baleta-kuak, rezolve estrada-aat, bee-nalihun, lixu no fatin públiku seluk ne’ebé hetan estragus no fo amiasa ba higene publiku, Maibé sira implementa lei refere ho metodu haksoit lutu, hodi oho povu nia animál lubuk ida hanesan karau, bibi no konsege mós hakanek karau hosi komunidade balun, At liu iha Tilomar, karau no bibi ne’ ebé sira oho entrega fali ba prizaun no uma mahon Salele.
“Prizaun no uma-mahon hetan finansia hosi povu liu hosi orsamentu jerál estadu. Tanba sá mak oho tiha povu nia animál fó tan ba instituisaun sira ne’ebé hetan osan hosi povu ho montante ne’ebé boot, tanba sá em nome sidade urbana tenki oho, Suai Tilomar ne’e kategoria sidade urbana Ka keta suai ne’e, naran de’it mak sidade urbana maibé la priense kritéria hanesan sidade urbana, iha operasaun ilegal husi administradór ho nia kominitiva involve komunidade lubuk ida-ne’ebé iha poténsia boot hamosu konflitu horizontal uma-mane no mane-foun”, nia informa.
Nia selenta, Haree ba realidade hirak ne’e, ami hosi Forum Justisa Populár hato’o ami-nia preokupasaun liuhosi Konferensia imprensa, tan ne’e Ami konsidera, aktu administrador Covalima ho nia komitiva ne’ebé oho povu nia animál iha postu administrativu Tilomar, ne’e illegál, tanba tuir lei higene publiku artigu-2, ambitu aplikasaun lei refere ba de’it sidade urbana. Tan ne’e, aplika lei refere iha postu administrativu hanesan Tilomar.
Relasiona ba aktu ne’e, Sira konsidera katak Administrador Covalima ne’ebe hatun despaxu hodi interpreta haluha ámbitu aplikasaun ba lei higene publiku to’o kapitál postu administrativu hanesan Iliomar, Fatumea, Fohorem no seluk tan, ne’e hamosu problema juridiku ne’ebe grave ba povu, tanba despaxu Administrador kontra hirarkia lei ne’ebé defini katak lei ne’ebé iha kraik labele kontradis ho lei ne’ebe ass liu, tanba ne’e, otomatikamente kanseladu, la iha baze legal ruma atu legitima sira nia aktu hirak ne’e.
“Tuir artigu refere, se povu nia animál iha sidade urbana kontra lei refere sei hetan de’it sansaun koima ka denda ho montante osan dollar-lima (5) too dolar atuslima (500) tuir kapasidade finansiál animal na’in. Maibé lei la fó dalan atu oho, lei bandu atu oho povu nia animál. Tanba ne’e, aktus oho povu nia animál kategoria krime! Ami konsidera, involve povu babain iha operasaun illegal ne’e iha Doténsia hakotu relasaun sosial uma-mane mane-foun ne’ebe buras iha komunidade lokál”, dehan Paulus
FJP Husu ba Ministeriu Publiku atu loke investigasaun ba aktus adminstrador Munisipiu Covalima ho komitiva ne’ebe oho povu nia animal. Tanba, tuir forumn Justisa Popular, aktus ne’e kategoria krime tanba animal hirak ne’ebe autoridade munisipiu Covalima sira oho iha suku Lalawa, pertensia aldeia ai-oan, mai diresaun sulu maudeiu nian iha área rural iha karau 2 mate no karau 2 kanek to’o latama nia fatin no animal halai lakon sai fuik, ho bibi 6 mak sira oho no lakon entrega ba nia sosiadade, maibé entrega fali ba uma mahon no prizaun.
