Home Meio Ambiente Estudante Melbourne University Husu Komunidade Atauru Kaer Metin Kultura Tara Bandu Proteje...

Estudante Melbourne University Husu Komunidade Atauru Kaer Metin Kultura Tara Bandu Proteje Ahu-Ruin

2147
0
Tasi ibun iha Atauro. [Foto: Silvino | 13.07.2023]

Reportajen Silvino Freitas

Tuir Xefe Suku Beloi Adão da Costa Nunes katak, importánsia husi tara-bandu ne’ebé implementa iha suku Beloi ne’e maka atu fó rendimentu no benefísiu ba komunidade sira ne’ebé servisu iha seitor hotu hanesan agrikultura peska no horticultura, tara-bandu ne’e mós parte ida atu proteje meiu ambiente hanesan dadaun akontese ona iha aldeia makere ne’e la’o dezde tinan 20 ona hodi proteje bee matan.

“Dadaun ne’e ema la sunu hodi estraga rai, tuir planu mós ami mós hakarak hala’o planu ida hodi proteje mós ami nia badala fuik sira, tanba komunidade balun uza fiska no kilat anin no mós ami fó hatene ona profesor sira atu hanorin estudante sira labele estraga balada fuik sira tanba bele atrai ita nia vizitante sira” dehan xefe suku Adão, (10/07).

Nia haktuir tan katak, tara-bandu ne’ebé la’o dadaun ne’e iha ninia benefísiu maibé hahú komunidade sira duvida hela no iha ideia ne’ebé kontradisaun tebes, maibé ikus mai bainhira ami hala’o estudu komparativu ida iha nune’e ami implementa duni hodi proteje  ahu-ruin sira ne’ebé uluk beiala sira tuku esteaga iha tasi laran, nune’e ahu-ruin sira ne’e bele sai fatin mahon ba ikan sira.

“Tara-bandu ne’e hahú iha Adara ne’e maka sai ezemplu iha 2002 iha xefe suku Albertu nia tempu nune’e bainhira ha’u sai xefe suku iha 2016 ha’u kontinua tan 5 hamutuk 6, maibé iha xefe balun la konkorda hanesan xefe suku bikeli makili la konkorda, tanba uluk peskadór la dun barak maibé dadaun ne’e peskadór barak uza mós materiál modernu sira, nune’e presiza duni lansa tara-bandu hodi fó biban atu bele kaer ikan ho di’ak” dehan Adão.

Nia dehan, tara-bandu ne’e atu bele proteje ahu-ruin tanba nasaun balun dehan iha illa Ataúro ne’e koñesidu ho coral nune’e imajen ne’ebé fó kona-ba coral ne’e di’ak, nune’e iha 2017 to’o 2023 fó oportunidade ba peskadór sira nune’e tara-bandu ne’e fó benefísiu ba peskadór sira, nune’e mós iha sansaun ne’ebé fó ba peskadór maka karik kontra bandu maka sei multa $250 to’o $1000 kondena mós ro ne’ebé soké hodi estraga ahu-ruin sira.

Entretantu estudante Benjamin Gerster husi universidade Melbourne Australia ne’ebé hala’o vizita ba illa Ataúro hateten, lei no regulamentu hanesan tara-bandu no taxa ahu-ruin nian bele kaer metin nafatin, no mós bele komunika importánsia husi lei refere ba sira nia moris lorloron.

Nune’e mós estudante Lily Andrews fó esperánsa katak turizmu iha Ataúro modelu turizmu ne’e la’ós fó benefísiu ba ema balun de’it maibé ba komunidade tomak, nune’e presiza mós tau matan ba meiu ambiente ne’e tenke la’o iha futuru tanba ne’e furak tebes hodi sai abut ba turizmu iha futuru.

Print Friendly, PDF & Email

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here