Home Notisia Nomeasaun Ba Komisáriu Jerál PNTL Foun Tenke Ema Iha Kualidade No Livre...

Nomeasaun Ba Komisáriu Jerál PNTL Foun Tenke Ema Iha Kualidade No Livre Husi Krime

397
0
Provedór Direitus Umanus no Justisa (PDHJ), (Foto-David)

Reportajen David da Costa 

Nomesaun ba Komisáriu Jerál Polisia Nasional Timor-Leste (PNTL) Foun ne’ebe atu troka Komadante Jerál PNTL komisáriu Polisia Henrique da Costa no Segundu Komadante Jeral PNTL Komisáriu Polisia Pebro Bel, tenke ema ne’ebe iha kualidade no livre husi rejitu kriminal ruma, atu nune’e bele lidera instuisaun PNTL ne’e ho di’ak.

Provedór Direitu Umanu no Justisa (PDHJ) Virgilio da Silva Guterres, hatete, iha lei númeru 7/2004 ne’ebe ko’alia kona-ba estatutu PDHJ nian, iha atigu 3 ko’alia kona-ba ambitu servisu Provedór ninia ne’ebe temi iha entidade tolu, PNTL, Forsa Armada no mos guarda prizional.

Tanba ida ne’e fó responsabilidade ba Provedór atu superviziona, atu taumatan, fiskaliza ba entidade sira ne’e nia atuasaun, buka atu defende direitu sidadun ninia, liu-liu direitu sidadaun ninia atu ezerje sira nia direitu konstitusional sira katak direitu sira iha konstituisaun atu garante.

Nia dehan, kona-ba prespektiva husi Provedór ninia ba prosesu hili no nomeia komisáriu Jerál ne’ebe sei sai komadante Jerál ba PNTL ninia, agora ne’e diskusaun la’o hela no rona katak Ministru Interiór mos iha ona kandidatu atu aprezenta ba governu hodi bele nomeia. 

Maibé prekupasaun balun mos mai husi Sosedade Sivil hato’o mai Provedór, tanba ne’e aproveita oprtunidade atu fahe ba publiku, saida maka sai prekupasaun Provedór ninia no mos prespektiva ne’ebe PDHJ fahe, atu nune’e governu bele konsidera mos iha prosesu nomeiasaun ba komisáriu Jerál.

“Sitasaun PNTL ninia ne’ebe maka ita hotu akompaña, entaun nomeiasaun ida ne’e hili ema ne’ebe kaer ba entidade ida ne’e tenke ema ida ne’ebe iha domin kelan ba rai ida ne’e liu-liu iha komprimisiu atu servi entidade estadu ida ne’e ho didi’ak tuir lei no konstituisaun Haruka,” dehan Provedór Direitu Umanu e Justisa (PDHJ) Virgilio da Silva Guterres, liu husi konferensia Imprensai iha Excelsior Resort, Pantai Kelapa Dili, Segunda 23/03.

Nia subliña, “atu garante servisu di’ak hodi bele komandu ho di’ak, entaun kandidatu ne’ebe atu sai komisáriu Jerál ka komadante Jerál PNTL ninia tenke livre husi rejitu kriminal ruma, katak nia la envolve iha kazu ruma ne’ebe maka pedente ka kazu sira ne’ebe uluk akontese violasaun ka imfrasaun legal ruma iha rai ida ne’e,”.

Nia explika, maibé Kandiatu ne’e tenke iha integridade profional katak nia komprende servisu Polisia Nasional ninia, tanba pozisaun hanesan komisáriu Jerál pozisaun atu garante sidadaun nia direitu katak nia tenke iha kasaidade atu komandu, orienta no kontrola membru polsisia sira atu hala’o sira nia servisu tuir atigu 147 ne’ebe hatete katak kualker prevensaun krime tenke respeita direitu umanus.

Entaun komprimisiu ida ne’e tenke hatudu husi ema ida ne’ebe integridade profisional, kandiatu mos labele iha komplitu interse, importante tebes atu subliña ida ne’e, tanba prosesu nomeiasaun ba komisáriu Jerál foun PNTL ninia mosu iha momentu ida krusial.

Tanba hafoin tinan sanulu resin maka PNTL hahú fila-fali rekrutamentu foun ba ninia polsia. Iha prosesu rekrutamentu ne’e mos hamosu debate publiku ne’ebe governu liu husi nia rezolusaun halo supensaun ba prosesu ne’e. 

“Ba ida ne’e situsaun kona-ba prosesu ne’e ita hotu hatene governu estabele kona-ba komisaun monitorizasaun no fiskalizasaun atu hala’o nia servisu, ita hein katak komisaun bele pronusia buat ruma. Tanba ne’e ami hakarak komisáriu Jerál ka komadante Jerál PNTL foun ne’ebe mai, nia mos tenke iha kapasidade atu garante prosesu sira ne’ebe la’o ona, liu-liu rekrutamentu polisia ninia, prosesu ne’ebe la’o ho rigor tuir rezulusaun  númeru 10/2026 governu ninia, ne’ebe hakarak hahú prosesu ida ne’ebe ho rigor no laiha komplitu interse,” nia explika liu tan.

Tanba instutisaun polisia ninia iha estadu demokratiku sai hanesan guarda prinsipal atu garante lei no orden, tanba ida ne’e maka pozisaun komisáriu Jerál ninia kompromisiu no integridade Komisáriu Jerál PNTL nina ne’e sai xave atu bele konkretiza komprimisiu ne’ebe iha konstituisaun fó no mos papel ne’ebe PNTL empeña hanesan entidade atu hametin lei no orden.

Nune’e mos Provedór direitu umanus paresia governu liu husi Ministeriu Interiór no mos Primeiru Ministru , Kay Rala Xanana Gusmão ninia esforsu atu buka ema ne’ebe iha integridade atu bele lidera instutisaun PNTL. Maibé Komadante Jerál PNTL nian tenke mai iha autridade naton atu komanda.

Tanba liafuan komanda ne’e katak atu manda hamutuk ho ofisiál sira seluk, iha komunikasaun ne’ebe di’ak hodi nune’e ofisial sira labele mosu diskriminasaun iha entidade ne’e nia laran i hamoris respeitu husi ninia subalternu sira atu nune’e ninia orentasaun ka orden ne’ebe sai nia membru sira bele kumpri ho loloos.

“Tanba Provedór iha ninia relatoriu bazeia ba keixa sira ne’ebe tama, sei hetan nafatin katak ita nia membru polsia sei envolve nafatin iha violasaun direitu umanus, hanesan kazu viqueque agregasaun fisiku hasoru ema moras mental, kazu ikus liu iha Tibar ne’ebe invoilve polisia halo agregasaun moras mental ida ne’e sai hanesan referensia ba ema foun mai atu lidera PNTL,”

Print Friendly, PDF & Email

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here