Reportajen David da Costa Gusmao
Polisia Nasionál Timor-Leste (PNTL) kaputura tan manefestante nain 11 banhira sira halo asaun pasifiku hasoru Paralamentu Nasional kona-ba sosa kareta sport, laptop, altera lei pensaun vitalisia no anula Leo 100 metro, Tanba ne’e Aliansa Nasional Maubere husu ba PNTL atu fó Liberdade ba sira nia maluk sira ne’ebé PNTL Kare.
Iha deklarasaun ne’ebé maka Neon Metin sita husi pagina ofisiál Aliansa Maubere Nasionál (AMN) hatene, estadu de direitu demokrátiku, katak ema hotu moris tuir lei, tanba ne’e manifestasaun ne’ebe AMN halo hodi kontra injustisa ne’ebé mahukun kanten-sira halo ne’e mós AMN hala’o tuir lei númeru 1/2006 Liberdade Reuniaun no Manifestasaun. Prosesu hotu ne’ebé lei númeru 1/2006 ejize, ne’e AMN halo tuir hotu, tanba ne’e mak AMN hodi halo manifestasaun no hetan seguransa hosi PNTL rasik.
Iha 7 Novembru 2022, AMN hahú halo manifestasaun hodi kontra mahukun kanten-sira. Manifestasaun iha semana kotuk no loron rua ne’ebé foin liu daudaun, ne’e la’o normál, no hetan apoiu hosi ema tomak, infelizmente, ohin, derepente PNTL liu husi BOP no task force nakonu iha fatin manifestasaun hodi hapara ilegalmente ho forsa hasoru manifestante ne’ebé atu kontra injustisa ne’ebé mahukun-sira kria ba povu. Aktu ilegál no brutál ida ne’e AMN konsidera nu’udar estadu fasista ne’ebé uluk Adolf Hitler hala’o iha Alemanã, hodi oprime inklui oho ema barak ne’ebé kontra injustisa sosiál.
Ho ida ne’e, AMN deklara aktu ilegál no kruél ida-ne’e hatudu katak mahukun no PNTL oho daudaun demokrasia ne’ebé harii hosi ema barak nia ruin no ran.
“Ami sei prosesa komandante PNTL fasista ne’ebé mak fó ordem ba nia membru-sira ilegalmente hodi hapara manifestasaun ho dalan brutál ida-ne’e,” Hateten iha pagina ofisial AMN nian, ne’ebé Neon Metin Asesu iha kuarta 16/11.
Tanba aktu fasista nian ida-ne’e, hanorin povu atu moris lahó lei, aliás, estadu tirania. Tanba ne’e ANN Husu ba autoridade polisiál atu proteje ema-nia direitu ba manifestasaun, la’os hanehan fila-fali no hamta’uk ema
“Autoridade polisiál kaptura ami-nia kordenadór kampu ilegalmente, tanba haruka ba dialogu, maibé ikus mai kaptura tiha ba sela. Ami husu atu fó liberdade,”
AMN Husu ba públiku no sosedade tomak atu kondena makaas aktu PNTL nian no orientasaun karáter ditadura-fasista hosi ukun-na’in sira, ba estudante UNTL no sira seluk atu organiza malu no hamriik kontra ukun tirania no fasizmu elite iha Timór.
Atu dehan katak, AMN sei reziste nafatin ho ejizénsia ne’ebé iha. No mós sei luta nafatin hodi kontra ukun tirania no fasizmu iha Timor-Leste. Ami defende lia-loos, iha povu maubere nia sorin, ami-nia lian sei makaas liután!
Iha komunikadu imprensa ne’ebé mós Neon Metin sita husi pagina Ofisial relasaun publika PNTL nian, Porta Voz Komandu Jeral PNTL Superintendente Xefi Polisia Arnaldo de Araujo, haktuir PNTL Munisipiu Dili asegura ona manifestante sira ne’e tanba kontra ona lei manifestasaun nian.
“PNTL kaptura manifestante hirak ne’e tanba sira nia asaun anarkizmu hodi estraga kalen ne’ebe didin haleu iha resintu UNTL besik kampus Ekonomia nian inklui vidru balu hetan estragu nune’e PNTL halo atuasaun ho seriu hodi kaptura sira. Alende ne’e manifestante sira atu halo asaun manifestasaun tuir regras ne’ebe iha maka hanesan hakerek ona iha artigu 5 Lei Nu.1/2006 kona-ba halo manifestasaun iha fatin Orgaun Soberanu ho distansia metru 100”, hateten Arnalado iha komunidadu imprensa ne’ebé Neon Metin sita.
Nia dehan, PNTL tenta ona halo blokeia ba dalan inklui halo aprosimasaun ho manifestante sira, maibé sira la responde no la rona nune’e maka PNTL hanesan forsa seguransa ida, atúa hodi bele hakalma situasaun.
“Ema na’in 11 ne’ebe maka PNTL munisipiu Dili kaptura agora dadaun iha hela PNTL Munisipiu Dili hodi halo prosesu identifikasaun no hakarak apela ba manifestante sira atu respeita regras no prosedimentu ne’ebe maka hakerek ona iha Lei kona-ba Liberdade Reuniaun no Manifestasaun, sé karik ema ruma hakarak halo asaun anarkizmu maka PNTL prontu atu halo atuasaun ho rigorozu,” Nia esplika.
Nia afirma, daudaun ne’e manifestante nain 11 ne’e iha ona sela detensaun no investigadór Komandu Munisipiu Dili kontinua investiga vidru UNTL ne’ebé hetan estragu tanba konsidera harahun patrimoniu estadu.
