Home Justisa Kazu Disputa Rai Iha Aimutin: PDHJ Husu PNTL Labele Ameasa no Fo...

Kazu Disputa Rai Iha Aimutin: PDHJ Husu PNTL Labele Ameasa no Fo Presaun Ba Sidadadaun Sira

82
0
Atuasaun PNTL nian iha eviksaun postu Penal Ai-Mutin (Foto-ANTIL)

Reportajen David da Costa

Provedor Direitu Umanu no Justisa (PDHJ), Virgilio da Silva Guterres, hateten, PDHJ lamenta atuasaun sira ne’ebe Polisia Nasionàl Timor-Leste (PNTL) sira halo, hodi hasoru komunidade afetadu sira iha área Ai-Mutin no iha fatin sira seluk, polisia sira uza sira nia forsa, ba kaptura kedas bainhira komunidade sira lakohi sai. 

Tanba Atuasaun Despezu Administrativu iha Ai-Mutin, ne’ebe mak atuasaun Polisia errada, vítima sira ba desokupasaun rai haksekuk malu de’it, ho autoridade sira ne’ebe atu halo desokupasaun ne’e, pesoál PNTL sira kaptura kedas sira. 

“Tuir Gravasaun video sira indika katak membru PNTL balun komete ofensa kontra sidadaun balu ninia integrdade fízika. Husu atensaun ba polísia atu respeita lei sobre uzu forsa nian,” dehan Provedór “Lamukan”, ba jornalista sira iha Exelsior Resort, Pantai kelapa, Sexta 15/05.

Nia haktuir, autoridade públika ameasa no kaptura ema, labele fó presaun ba sidadaun sira, wainhira sidadaun sira defende sira nia sasan ka wainhira ema ezerse liberdade espresaun, tanba autoridade seguransa hala’o de’it nia servisu.

Polisia mak diskute malu fali ho ema, autoridade públika relevante sira selseluk iha ne’ebe, Polísia labele kolabora iha atividade sira ne’ebe mak la tama iha dalan legalidade nian. Provedór manifesta lamentasaun kle’an ba atuasaun polisiál sira ne’e. Prezensa Polisia iha komunidade nia leet, tenki kumpri limitasaun sira iha uzo de forsa.

Tanba iha Rejime juridiku usu de forsa – Dekretu-Lei N.º43/2011, loron 21 fulan Setembru. Rejime ida ne’e estabelese limiti sira kona-ba uza forsa nian ne’ebe konsidera verifikada ba violasaun ilísita ba direitu umanu no Liberdade fundamental sidadaun sira nian.

“Konsekuensia jurídika wanihira Polisia uza sala forsa sei iha responsabilidade, dixiplinar, kriminál, no Sivil, ita hotu la hakarak ida ne’e”, nia deklara.

Nia haktuir, despeju frajiliza liu tan sidadaun sira, pobreza iha RDTL ne’e frajiliza ona ema nia moris. Tan ne’e, Estadu labele husik ninia povu frajilizadu liután liuhosi asaun despeju. Hasai ema hosi ema nia hela-fatin, ne’e hanesan mós hasai ema ne’e ninia vida hosi komunidade nia le’et.

Tanba, molok hasai sidadaun hosi sira nia hela fatin, tenke prepara uluk lai kondisoens ba sira atu sira bele prepara fatin alternativa.

Maske halo despeju iha rai Estadu nian, la sala mós indeminiza sidadaun sira wainhira realiza despeju. Wainhira autoridade tun ba terrenu halo avizu sobre despeju ka distribui notifikasaun sobre despeju, tenke halais ona preparasaun pagamentu osan ba indemnizasaun nian. 

“Karik tenke hasai duni sidadaun sira hosi Estadu nia rai ruma, autoridade sira bele pondera/tetu halo maibé ema ne’e tenke hetan Indeminizasaun hosi Estadu”, nia relata.

Ho kestaun sira ne’e Provedór Direitu Umanu no Justisa, hatama ona inkonstitusionalidade tanba omisaun medida lejizlativa ba Tribunál Rekursu, alega auzénsia lei ne’ebe determina kriteriu ka padraun sobre indemnizasaun ka reparasaun ba danos ka prejuizu sira ne’ebe mak sidadaun sira sofre.

EUTL Sei Hamutuk Ho Komunidade Afeitadu Ai-Mutin To’o Hetan Justisa

Iha komunikadu inprensa ne’ebe neon metin asesu ohin husi pagina ofisiál Estudante Universitariu Timor-Leste (EUTL), ekipa EUTL tun ona iha terenu hodi rekolla informasaun no halo Advokasia ba komunidade afetadu relasiona ho Despezu Admistrativa ne’ebé implementa husi aparelu estadu nian ba komunidade postu penal Ai-mutin.

Iha komunikadu inprensa ne’e, EUTL nota katak Despezu Administrativu ne’ebe implementa husi IX Governo konstituisional ne’e ilegalmente, tanba problema disputa rai iha komunidade Ai-mutin entre Empreza Privadu Lita Store no Komunidade sira, iha ona Tribunal no tama ona iha Transito em Julgadu. Signifika Desizaun Tribunal finál ona katak, rai ne’e Privadu no pertense ba komunidade Postu Penal Ai-mutin.

Maibé, infelismente kompaña la kumpri desizaun Tribunal hodi kolabora fila-fali ho aparelu estadu liu husi Sekretáriu Estadu Teras no Propriedade, hodi halo despezu Administrativu ho ilegalmente no dezumanu tebes-tebes hasoru komunidade afetadu sira,

“Iróniku liu mak, la iha karta notifikasaun ruma no ekipa Teras Propriedade ne’ebe halo eviksaun tun terenu iha tuku 04.00 madrugada, iha ne’ebe komunidade sira sei deskansa hela,” dehan iha komunikadu ne’e.

Nune’e, EUTL kondena makaas tebes aktus husi aparellu estadu nian ne’ebe viola desizaun Tribunal no aplika despezu adminstrativu ilegalmente hodi hadau komunidade sira nia rai, atu entrega ba kompaña privadu.

Iha Situasaun atuál, desizaun husi Ministériu Justisa suspende ona rrosesu despezu administrativu tanba konsidera asaun ne’e ilegál, tanba ne’e, legalmente prosesu kontinua la’o hodi buka solusaun ne’ebé adekuadu no justu ba komunidade afeitadu sira.

“EUTL nafatin reafirma nia pozisaun hodi hamutuk ho komunidade afetadu eviksaun postu Penal Ai-mutin hodi akompaña prosesu to’o hetan justisa,” hateten iha komunikadu ne’e.

Print Friendly, PDF & Email

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here