Reportazen Santina Lucia da Costa
Impase politika ne’ebe akontese tinan 3 nia laran, hamosu diskusaun publiku, hodi ezije Prezidente da Republika resolve lalais impase ida ne’e, ho nune la fo impkatu ba povu nia moris.
Iha selebrasaun loron restaurasaun independensia ba dala 18, Prezidente da Republika, Dr. Francisco Guterres Lu Olo hatoo deskursu katak durante nia mandatu mosu krize instituisional no obriga Prezidente da Republika foti desizaun disolve Parlamentu Nasioal no Konvoka Eleisaun Antisipada.
“Ne’e laos fasil atu hakotu orgaun soberania nia knaar tanba Prezidente Republika respeita povu nia votus. Ha’ u hakarak afirma fila fali,hau nia juramentu halo tinan tolu liubá, bainhira simu pose iha Tasi-Tolu katak hau sei sai Prezidente hotu-hotu nian no ba ema hotu. To’o ohin loron, hau nia matadalan úniku mak Konstituisaun RDTL, Lei inan ne’ebé define momoos hau nia knaar nudar Prezidente Repúblika”, hateten Prezidente Republika, Francisco Guterres “Lu-Olo” ba Jornalista sira iha Palasiu Prezidensial, 20/5.
Lu Olo hateten povu vota hodi hili ukun-nain sira ba tinan lima. Ita labele halimar ho aktu demokrátiku ida ne’e, tanba ita bele halakon povu ninia fiar iha ita-nia sistema hili ukun-nain sira. Bainhira Povu lakon fiar, ita-nia ukun-an no ita-nia Estadu Direitu Demokrátiku bele lakon folin.
Xefe Estadu Esplika, Bainhira Orsamentu Jeral Estadu (OJE) 2020 la passa, mosu duni krize instutitusional ida maibé la’ós grave tanba Parlamentu Nasional no governu hala’o nafatin sira-nia knaar Konstitusional no sei iha kondisaun atu instituisaun estadu sira atu funsiona tuir regra prinsípiu demokrátiku. Karik maioria parlamentar, iha tempu ne’ebá hakarak hamonu Governu, Konstituisaun fó kbiit ba deputadu sira aprova mosaun sensura no aprezenta ba Prezidente Repúblika atu tetu demite ka lae Governu. Maibé sira la uza kbiit konstitusional ida ne’e.
Lu Olo hateten biar Orsamentu Jeral Estadu 2020 iha 17 Janeiru liubá la passa iha Parlamentu Nasional, Konstituisaun RDTL sei fó dalan ba Parlamentu Nasional bele aprova Orsamentu seluk ida ba tinan 2020.
“Iha kontestu ida ne’e mak hau hahú ho ronda diálogu dahuluk ho partidus polítikus ne’ebé iha asentu parlamentar atu sira kontribui ba Prezidente Repúblika atu tetu no deside se kontinua fó kbiit nafatin ba atuál Governu ka forma Governu foun.” dehan Lu-Olo.
Knaar Prezidente da Repúblika maka fó hanoin ba partidu polítiku sira saída mak Konstituisaun RDTL haruka iha kontestu relasaun Parlamentu Nasional ho Governu no Prezidente da Repúblika.
“Ho laran haksolok mak hau haree katak partidu polítiku sira ho asentu parlamentar buka malu duni. Parlamentu Nasional maka bele fó lejitimidade ba governu. Baze ba sustenta governu mai husi partidu sira ne’ebé konstitui maioria parlamentar. Maioria ida ne’e bele harii molok eleisaun ka hafoin eleisaun hotu, maibé maioria parlamentar mós bele mosu iha momentu ne’ebé de’it, molok lejislatura hahú ka durante períodu lejislatura,” hateten Prezidente Lu Olo
