Home Notisia COVID-19: Merkadu Komunitaria Iha Posto Laclubar Lao La Normal, Rendementu Diaria Menus

COVID-19: Merkadu Komunitaria Iha Posto Laclubar Lao La Normal, Rendementu Diaria Menus

292
0
Situasaun Merkadu Komunitaria Posto Laclubar (Foto: Adro Serutakau)

Reportajen Adroaldo ‘Saretukau’

Krize COVID-19 nia impaktu sei kontinua mosu. Ema sira mak halo atividade iha setor informal, hanesan faan sasan iha merkadu hodi hetan netik rendementu loron ida nian hasoru dezafiu boot. Situasaun ne’e aat liu iha merkadu sira mak lokaliza iha posto munisipiu sira  ne’ebe loron merkadu dala rua ka dala ida deit iha semana ida nia laran. 

Hafoin estadu dekreta Estadu Emerjensia, autoridade Postu Administrativu Laclubar mos foti desizaun hodi taka aktividade Negosiu iha Merkadu Laclubar kada loron Kinta no Domingu. Hafoin ida ne’e autoridade sira hahu loke fali merkadu kada Sábado hodi loke espasu ba negosiante sira fa’an sasan, maibe sasan ne’ebé fa’an mak modo tahan no aifuan sira de’it, la autoriza fa’an sasan seluk.  

Nune’e komunidade negosiante sira nia preokupasaun mak sasan ladun folin hanesan uluk, tanba ema sosa sasan menus tebes, ida ne’e difikulta tebes sira. 

Membru komunidade Filomensa Soares expresa nia preokupasaun kona ba situasaun merkadu ne’ebe fo impaktu ba nia moris. Filomena hatete katak nia moris hosi faan sasan iha merkadu ne’e.

“Ha’u iha tua barak hela maibé ema la hola, ema la hola be husik halo aat hela iha uma, tanba merkadu taka. Agora lori de’it sasan ituan ne’e hodi mai tur hela iha ne’e, ema sira presiza sira mai sosa,” Filomena hato’o ba Neon Metin, iha fatin merkadu Posto Laclubar, 23/05.

Filomena hatete mos katak antes ne’e merkadu sei loke domingu-domungu ne’e ami fa’an tua, barak liu ami hetan $20 to’o $30.  Se ami fa’an tua sabu masa ida ho folin $6, ne’e ami fa’an hosi dader sira ne’e to’o tuku 12:00 lae to’o tuku 01:00 loraik, depende ba folin, se folin hotu ona ami fila. Maibé agora ne’e merkadu taka ami lori saída hodi sosa ami nia sasan, ami moris ho fa’an tua.

“Merkadu taka ne’e ami paling ami hetan $1.50, ema hola mak ami mai fa’an, mak hodi han hemu, hodi hetan osan. Ami fa’an sasan folin ema holak mak ami hodi hola fali fos, roupa hatais. Agora taka ne’e la iha, ami kasian,” Filomena hato’o ho laran triste.

Situasaun hanesan akontese ba Maria da Silva, membru komunidade ida mak mai faan sasan iha merkadu hodi sustenta nia oan nia eskola iha universidade privadu sira iha Dili. 

“Ita bisnis ba be ita hetan osan, agora nunka atu la’o ne’e, ami hetan osan hosi ne’ebé. Osan sira ne’e ami han hotu, ne’e o lori saída atu la’o, ba ida ema dehan taka, o atu ba hola fali buat seluk dehan labele la’o, agora darurat de’it hanensa ne’e, pois aumenta tan 30 hari hanensan ne’e ami povu la mate ka,” Maria esplika. 

“Ami hanoin ami nia oan sira selama ami buka osan hodi selu sira nia eskola ne’e, sira eskola iha UNTL sei di’ak tanba baratu, mais iha universidade swasta sira hanesan Canossa, Cristal sira ne’e, ne’e ami inan-aman sira la rugi ga?,” Maria esplika hodi halo komparasaun ba nia oan nia eskola.

Ba Maria merkadu taka ne’e halo nia triste, tanba taka nia susar buka. Maria dehan se loke netik merkadu nia hetan ne’tik $1 oan, $2 oan hodi sustenta ba ami família uma laran, fo han ami nia oan bar-bark boot ne’e.

Negosiante iha merkadu, Armindo Morais, halo komparasaun ba nia situasaun antes estadu emerjensia no durante estadu emerjensia. Ba Armindo agora dadaun nia rendementu tun makaas.

“Ami fa’an da-daun ne’e, hetan palin $20 mai kraik de’it, lae $10 mai kraik de’it, konforme de’it, tanba ema ladun mai pasar ka lae. Ne’e mak agora sasan ladun folin ne’e, tanba ema ta’uk moras corona nebe ema la mai merkadu ne’e,” Armindo esplika.

“Uluk ne’e kada vez sorti di’ak ida mai bele $50, lae $30. Pois loron bain leet ba fa’an fali iha komunidade sira iha foho sira ne’e, ne’e dala ruma $20, $30 to’o $60 sira ne’e dala ruma ami hetan hela, mais tenki la’o, hela de’it la hetan. La’o fa’an tutuir ema nia uma,” Armindo aumenta hodi kompara ho rendementu antes estadu emerjensia.  

Governo oras ne’e dadaun prosesa hela pagamentu $100 ba uma kain sira. Pagamentu ne’e atu atende nesesidade baziku uma kain sira nian. Maibe oinsa ho sira mak halo negosiu kiik? Sira nia rendementu hetan iha loron sira lori sasan ba merkadu bainhira merkadu la iha rendementu mos la iha. Ba ema hirak ne’e, to’o agora, seidauk iha desizaun klaru hosi governo kona ba truka sira nia rendementu.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here