Reportajen Adroaldo ‘Saretukau’
Wainhira eleitu nu’udar Prezidente Repúblika, Virgílio Guterres “Lamukan” hakarak kria relasaun esterna di’ak ho nasaun sira, liu-liu amizade geografikamente ho nasaun viziñu, no nasaun privilejiadu komunidade dos País de Língua Portuguesa (CPLP), inklui relasaun bilateral sira hodi haboot Timor-Leste nia orgullu, nu’udar nasaun independente no soberanu ida iha mundu.
Hanesan nasaun ki’ik, buat ne’ebé ita bele halo mak oinsá ita nia komunikasaun ho rai seluk, atu halo boot ita nia naran. Importante mak kualkér komunikasaun, kualkér relasaun ho rai seluk tenke iha relasaun ida ne’ebé level ne’e hanesan, la’os atu ba hakru’uk, hakne’ak ka tane liman ba sira, Virgílio dehan.
Nia hatutan ita nia relasaun internasionál tenke ho objetivu, atu haboot ita nia orgullu hanesan nasaun soberanu, sai orgullu mós hanesan nasaun independente ida, tanba ne’e mak komunikasaun ida prevalese entre nasaun la’os nia dimensaun boot ka ki’ik mak determina, maibé ita nia prezensa no esénsia atu sai nasaun.
Kandidatu númeru sorteiu 12 ne’e dehan, 1999 sai hanesan modalidade ida boot hodi halo ita nia relasaun di’ak ho nasaun sira seluk, tanba iha momentu ne’ebá Timor-Leste sai hanesan mundu ki’ik ida ne’ebé nasaun lubuk ida mak marka prezensa iha ita nia luta.
“Entaun ita haree fila fali, ko’alia konabá relasaun internasionais, relasaun esterna, oinsá ita nia forsa bele kontribui manutensaun da paz iha rai seluk, ita nia polísia. Ida ne’e mak meius ne’ebé ita halo atu fortalese ita nia ezisténsia iha komunikasaun global no internasionál,” tenik nia.
Nia akresenta, tanba PR mak nomea embaixadór sira hodi reprezenta Timor-Leste, tanba ne’e mak embaixadór tenke kualidade no labele sai postu polítiku ka nomeasaun polítiku, maibé tenke duni diplomata de karreira ne’ebé PR halo liu hosi nia kompeténsia hodi komunika ho governu liu hosi ministériu relevante.
“Ita nasaun ki’ik, ho lian Indonesia karik dehan, kita tidak ke mana-mana tapi ada di mana-mana, maibé ita nia prezensa iha fatin hotu-hotu, i ida ne’e ita nia rezisténsia 24 anus hatudu, ita nia solidariedade kuaze nasaun hotu-hotu iha. Agora mos hanesan, ita la presiza tau ita nia embaixada iha ne’ebá, maibé oinsá ita nia prezensa iha konferénsia, aktividade sira mak bolu ita, ita prezensa iha ne’ebá, ida ne’e halo ita nia reprezentasaun iha mundu internasional sai kualidade,” nia dehan.
Konabá Adezaun Timor-Leste nian ba ASEAN, Virgílio konsidere la’os ona ita nia esforsu, tanba buat hotu ita halo ona atu alkansa hodi sai nu’udar membru ASEAN, tanba tuir nia sira nia konsiderasaun la’os haree ba polítika maibé dezenvolvimentu ekonómiku mak barak liu, nia hatete “buat ne’ebé ami hakarak kontribui ba ASEAN mak ami nia esperiénsia luta ni-nian, ida ne’e de’it mak ita nia valor kontribui ba rejiaun ida ne’e.”
“Ita nia Konstituisaun mos hatete de’it dehan ita iha relasaun amizade di’ak, ita konsentra iha relasoens bilaterais, ho Indonézia, ho Singapore, ho Tailándia, ita nia relasaun bilaterias bele ona, tanba ita tenke defende ita nia orgullu,” nia hakotu.
