Reportajen Santina Lucia da Costa
Tribunal Rekursu indeferimentu ka lasimu pedidu husi Reprezentante kandidatu Prezidente Republika Nú. Sorteiu 6, Dr. Francisco Guterres Lú Olo nian, ne’ebé husu atu halo interpretasaun ba kandidatu Prezidente Repúblika seluk, ne’ebé uza fotografia rua iha bulletin votu.
Iha konferensia imprensa ne’e, Reprezentante Legál kandidatu PR Nú. Sorteiu 6. Fernando Gusmão hateten iha loron 28 Fevereiru liu ba, Reprezentante kandidatu Númeru sorteiu 6, Dr. Francisco Guterres Lú Olo nian, hatama pedidu ba Tribunal Rekursu para halo interpretasaun ba artigo 38, Lei Nú. 15/2021, 14 Jullu, Sesta alterasaun lei Nú. 7/2006, 28 Dezembru lei eleitorál ba Prezidente Repúblika nian.
“Kandidatu balun aleinde uza sira nia fotografia, uza mós fotografia husi ema seluk nian, ne’ebé la’os kandidatu, sé ema kandidatu ida mak uza fotografia kandidatu nian, ho ema la kandidatu sira bele haree katak, ida mai ne’e kandidatu hotu, ida mak problema ida ne’ebe ami koloka, para ita eduka ita nia povu.” Hateten reprezentante Legál kandidatu PR Nú. Sorteiu 6. Fernando Gusmão iha Sede kandidatu Lú Olo, Luz Clarita, Formoza, Dili, 2/3.
Iha Reuniaun Komisaun Nasional Eleisaun (CNE) ne’ebé hala’o, lori aprova bulletin votu reprezentante kandidatu nian, hato’o ona hanoin ba iha CNE katak, prosesu eleisaun ba Prezidente Repúblika ne’e ita atu hili Xefe Estadu ne’ebé lidera órgaun prezidensiál, ne’e nia mesak de’it, katak orgaun singular ka unipessoal, tanba ida ne’e mak ita kestiona kona-ba kandidatu seluk ne’ebé hatama fotografia rua iha buletin votu, ne’ebé hamosu konfuzaun iha publiku povu eleitor sira.
Bazeia ba ida ne’e mak ita hato’o rekursu ba iha Tribunal Rekursu husu Tribunal ninia intrepretasaun kona-ba artigo 38, para iha públiku aban bainrua, labele iha tan interpretasaun oioin sobre asuntus ida ne’e.
Fernando akresenta, Iha loron 1 Marsu 2022 Tribunal Rekursu hasai ona sira nia akordaun, desizaun kona-ba pedidu husi reprezentante kandidatu Nu. Sorteiu 6, Dr. Francisco Guterres Lú Olo nian, ne’ebé Tribunal Rekursu la simu pedidu ne’ebé mak reprezentante kandidatu hatama.
“Maibé ami hakarak esplika katak, la simu la’os tanba razaun ne’ebé reprezentante kandidatu aprezenta la iha fundamentu, la’os tanba ida ne’e, maibé tanba Tribunal Rekursu laiha kompeténsia atu interpreta artigu 38.” Hatutan, Fernando Gusmão.
Nia haktuir Redasaun Tribunal Rekursu nian hateten, “Não estando atribuida ao Tribunal Recurso, no exercicio das funções que lhe estão Constituicional e legalmente cometidos no dominio especificos das eleições, a competência para proceder à requerida “ interpretação verdadeira ” a respetivo da comformidade do boletim de voto aprovado pela CNE, sob proposta de STAE”. Katak, tuir lei eleisaun Prezidente Republika ninian CNE mak iha kompeténsia atu aprova Buletin votu no lei eleitoral ne’e la fó kompetensia ba Prezidente Republika atu halo intrepretasaun ba iha artigo 38.
Tribunal Rekursu mós deklara katak, iha Konstituisaun Republika Nú.2 artigo 126 fó de’it kompetensia ba supremu Tribunal Justisa iha eleisaun iha de’it buat 3. Primeiru, Verifika rekezitus legais sira ba kandidatura Prezidente Republika nian. Segundu, Julga iha ultima instansia kona-ba regularidade no validade aktus prosesu eleitoral nian, tuir lei eleitoral nian. Terseiru, valida no programa rezultadu prosesu eleitoral.
Nia realsa, Haktuir ba pontu rua ne’ebé Tribunal Rekursu temi iha leten, laiha atribuisaun atu halo intrepretasaun kona-ba buletin votu nian, no Tribunal hateten, apenas simu prosesu kandidatura haree rekezitus formais husi kandidatu sira nian ne’e, halo sorteiu depois to’o ikus simu reklamasaun relasiona ho prosesu votasaun.
Ho nune’e Tribunal Rekursu laiha kompetensia atu julga kona-ba buletin votu no kompetensia ne’e ba Komisaun Nasional Eleisaun (CNE) tuir artigo 38 alineia 2 lei eleitoral ba prezidente Republika.
“Tanba ida ne’e maka reprezentante Kandidatu Nú. Sorteiu 6, husu katak ba futuru ita nia orgaun lejislativu Parlamentu Nasional presiza haree artigo 38 ne’e bele halo alterasaun, fó mós kompeténsia ba iha Tribunal Rekursu para sé kandidatu balun liuhusi nia reprezentante la konkorda ho buletin votu ne’e, bele halo rekursu ba iha supremu Tribunal Justisa. Ne’e para akaba ho polemika ne’ebé agora la’o dadauk iha ita nia povu.” Fernando Gusmão rekomenda
