Reportajen Zevonia Vieira
Relasiona ona ho karta notifikasaun husi Polisia Nasional Timor-Leste ba Xefe Redasaun jornál Independent no nia jornalista, tanba publikasaun notísia ne’ebe sira publika, konaba demite Gastaun, nune’e Timor-Leste Press Uniaon (TLPU), hanesan organizasaun jornalista ne’ebé ho misaun sagradu fó advokasia ba liberdade imprensa no liberdade espresaun hodi hametin demokrasia, ne’ebé previstu ona iha konstituisaun RDTL artigu 40 no 41, ko’alia kona-ba promove direitu sira, ba asesu informasaun nian no direitu ba jornalista atu kobertura hodi defende ba lia-loos.
Liuhusi konferensia imprensa Sekretariu Jeral TLPU, Zeito Silva dehan bazea ba ne’e, TLPU nu´udar organizasaun ne’ebé fó mahon ba jornalista timoroan tomak ho objetivu atu promove no defende direitu jornalista sira nian, bainhira hala´o kna´ar profissionál iha órgaun komunikasaun sosiál.
Tuir lei komunikasaun sosiál artigu 20 ne’ebé define kona-bá dever jerál katak jornalista tenke sai kontrolu sosiál, aleinde informa, eduka no diverte. Tanba ne´e JORNAL DIÁRIU INDEPENDENTE, halo publikasaun notísia, ho títulu “Ezijénsia Demite Gastão, Komisáriu Mateus: PNTL Simu Karta Hosi Vise MJ, Vise MI ho Vise MOP, inklui mós notísia ho títulu, “Naimori Hatudu Forsa” Deskonfia Vise MI Haruka Karta Ba Komandu PNTL Demite Gastão.”
Ho publikasaun ne’e, iha loron 21 Outubru, Jornál DIÁRIU INDEPENDENTE, simu karta notifikasaun hosi Polisia Nasionál Timor-Leste (PNTL) liuhosi Servisu Investigasaun Kriminiál, ho númeru ofísiu 112/Gab/CHEFE/SIC/PNTL/X/2022, ho nia karater “Urjente” atu halo identifikasaun ba Jornalista Domingos Gomes no Xefe Redasaun Jornal Diáriu INDEPENDENTE, Jorginho Dos Santo, tuir kódigu Prosesu Penál artigu 53 tanba deskonfia komete krime.
Ho karta notifikasaun ne’e, TPLU hanesan organizasaun ne’ebé halo advokasia maka’as ba liberdade imprensa, sente hakfodak no triste, tanba karta hosi Instituisaun Estadu hanesan PNTL ne’ebé lidera hosi Komisáriu Faustino da Costa, bele uza fali kódigu prosesu penál artigu 53, hodi krimináliza fali obra jornalístiku.
Ho artigu ne’e, TLPU konsidera PNTL ne’ebé lidera hosi Komisáriu Faustinho da Costa, hakarak hamate prinsípiu Liberdade Imprensa, ne’ebé konsagra ona iha Konstituisaun Repúblika no la respeita desizaun Estadu Timor-Leste ne’ebé lansa ona loron Nasionál Liberdade Imprensa ne´ebé monu iha loron 16 outubru, foin lalais ne’e iha Balibo.
TLPU mós sente triste ba karta notifikasaun ne’e tanba mosu iha momentu ne’ebé Timor-Leste nia índise Liberdade Imprensa ne’e hetan di’ak hosi 71 ba 17, ne’ebé loloos Timor Leste sente orgullu, maibé iha momentu hanesan PNTL uza kódigu prosesu Penál hodi kriminaliza obra jornalístiku nia.
Hafoin TLPU rekolla dadus no akompaña obra jornalistiku hirak ne’ebé públika iha Jornal Diáriu INDEPENDENTE priénxe duni lei komunikasaun sosiál iha artigu 2 no kódigu dentolojia jornalista nian, tanba ne’e TLPU ezije ba Komandante PNTL, Komisáriu Faustino da Costa, ho tempu urjente orienta ka hatun despaisu ida ba Polísia Servisu Investigasaun Kriminál hodi anula karta notifikasaun ne´ebé atribui ba Jornál Diáriu INDEPENDENTE, tanba só úniku dalan ne’e mak bele garante Liberdade Imprensa ne’ebé konsagra ona iha Konstitusaun Repúblika Demokrátika Timor-Leste.
ezije ba Komandante Servisu Investigasaun Kriminál atu halo kanselamentu ba identifikasaun, ne’ebé sei hala’o iha loron 24 outubru, tuku 9:00, dader tanba bele hamate integridade PNTL nu’udar instituisaun seguransa iha país demokrátiku ne’e.
Ezije ba PNTL katak notísia rua ne’ebé públika iha Jornal INDEPENDENTE mak halo ema ruma vítima ka ho faktu balun la loos bele uza direitu resposta no retifikasaun ho baze ba lei komunikasaun sosiál artigu 2 iha aliña F katak “Direitu hodi halo loos”, direitu ba ema singulár ka koletivu ida-idak hodi halo loos notísia ne’ebé publika ka fó-sai faktu be laloos kona-ba nia.
TLPU mós konsidera Konsellu Imprensa (KI) “Falla” halo sosializasaun lei Komunikasaun Sosiál 5/2014, ba Instituisaun Estadu sira liuliu PNTL hodi uza direitu resposta no retifikasaun. Nune’e husu KI atu kontinua ativa hodi halo sosializasaun atu sidadaun hotu bele hatene no labele kriminaliza jornalista ho nia obra jornalistiku.
TLPU mos husu ba Públiku tomak katak jornalista ne’e la’ós krime, tanba ne’e bainhira sidadaun sente katak servisu jornalizmu iha buat ruma la loos, Lei Komunikasaun Sosiál nian iha atu rezolve no halo mediasaun, la’ós lori kódigu prosesu penál akuza jornalista tanba de’it ninia obra jornalístika.










