Reportajen Zemila Calau
Nunu Governu Konstitusionál ne’ebé lidera husi Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, liu husi Sekretariu Estadu Toponomia Organizasaun Urbana, foin lalais hahu sobu negosiante Obralan (OB) Ai-mutin nia fatin.
Iha entrevista ho negosiante Obralan Ai-mutin (OB), Adriano Maulere informa katak hahú iha tinan 2016 to’o ohin loron ,Governu sira sempre mai fó avizu katak Amo Papa atu mai vizita Timor-Leste, tanba ne’e gegosiante sira iha ne’e tenki hamamuk fatin ida ne’e, nune’e bele halo dezenvolvimentu hodi kontribui ba rai laran, maibé Timoroan mesak sarani Katolika ne’ebé labele uza Amo Papa nian nia naran, hodi hasai negosiante sira iha ne’e, Amo Papa mai ne’e atu lori bensaun no pas no dame mai Sarani Timor-Leste sira hotu.
“Timoroan mesak kristaun katolik, labele lori Amo Papa nia naran katak, Amo Papa atu mai ne’e ita tenki muda sai, tanba Amo Papa atu mai vizita Timor, labele subar ita nia kiak hatudu ita nia riku iha Timor, tuir lolos ita tenki hatudu katak ita Timor seidauk iha dezenvolvimentu, hatudu ida ne’e labele subar, Amo Papa atu mai ne’e, lori pas dame mai ita povo, no lori bensaun mai sarani Timor la haree ba dezenvolvimentu, la haree o nia kor mutin ka metan, riku ka kiak, mai ne’e atu lori pas no dame,” dehan, negosiante Adriano ba Neon Metin iha nia faan fatin Ai-Mutin, Kuarta 21/02.
Nia haktuir governu hasai negosiante sira iha ne’e, negosante sira mós prontu koopera, maibé Governu sein iha karta ruma hodi haruka mai iha neogosiante sira. Iha semana kotuk negosiante sira ida-idak tenki sobu hotu sira nia faan fatin. Entaun negosiante sira iha ne’e kompri dezisaun governu, hodi sobu sira nia faan fatin, maibé governu mos tenke kria fatin diak ba negosiante sira.
“Ami ko’alia hotu ona katak ami kopera nu’udar povo, ami kumpri governo nia desizaun hodi halo dezenvolvimentu ba iha laran. Maibe kria mós fatin ne’ebé digno ba ami hodi bele halao fali negosio atu nune’e bele sustenta ami nia família, ida ne’e mak ami nia preokupasaun tamba ami hotu-hotu mai husi vendedores husi ida ne’e mak ami bele sustenta ba ami nia oan sira eskola, han, hemu, no moris loron-loron nian,” nia esplika.
Nia haktuir, negosiante sira ne’ebé maka faan OB iha ne’e, balun iha osan rasik balun kreditu osan husi Banku Mikro tuba rai metin e moris rasik, mak foin hola OB hodi faan iha fatin ne’e, maibé agora Governu mai sobu no hasai hotu negiosiante, no negosiante sira mós koopera no sobu rasik nia fatin faan. Maibé sira prekupa maka sira atu ba faan fali iha ne’e, Jestaun merkadu mai foti ona kartaun negosiante nian maibé fatin atu faan seidauk klaru.
“Ami negosiante sira sobu hotu ona fatin ne’e governu atu ami ne’ebé? agora tau ami iha Manleu, fatin ida ne’ebé? Tamba ami entrega ona ami nia eleitoral, hamutuk rihun rua resin. husi jestaun merkadu, ne’ebé maka toma konta merkadu sira tenki kolaka fatin, katak ami entrega ona eleitoral mais ou menus rai ne’e mamuk, sira ba hatudu deit katak imi nia eleitoral hatama ona entaun imi ninia fatin ne’e ami koloka la presiza governu hari maibe koloka ba ami, ami sobu ami nia material sira agora dadauk sobu ne’e, ida-idak ba hetan numeru iha merkadu ne’e, ami bele ba hari kedas ami nia fatin. Tamba situasaun ida agora ne’e laos situasaun ema ida maka hakarak atu sai vendedores lae, tanba kampu de traballo iha Timor-Leste ne’e minimu,” Tenik nia.
Nia salenta liu tan, respeita lider sira ne’ebé mak lidera rai ida ne’e, maibe iha parte balun povu kiik la sente liberdade husi nasaun Timor-leste nian. “Tanba ne’e, sujere ba nai-ulun sira ukun ho didiak, labele iha momento ami seidauk fó votus nai ulun nia matan ben mai ami, wainhira simu ona votus halo ami povo terus ba bebeik. Uma kain ida rua ha’u hanoin Primeiru Ministru bele rezolve, maibé ema barak enfrenta problema ho matan been no laran susar solusaun laiha”.
Bainhira Neon Metin halo komfirmasaun ho Sekretariu Estadu Toponomia Organizasaun Urbana (SETOU), Germano Santa Brites Dias, kona-ba sobu OB Ai-mutin ne’e iha relasaun ho Amo Papa nia planu viziti Timor? Maibe governante ne’e deskorda katak laos tanba Amo Papa atu mai, maibe Governu sobu OB Ai-mutin, ne’e atu halo dezenvolvimentu iha rai laran, no laiha relasaun ho Amo Papa atu mai iha Timor-Leste, hasai negosiante sira ne’e atu loke espasu ba publiku hodi halo movimentu.
“Sobu OB Ai-mutin tanba atu halo dezenvolvimentu iha rai laran, laiha relasaun ho Amu papa atu mai, ita loke para fo espasu publiku, atu ema hotu bele halo movimentu ba mai ho diak, tempu to’o ona atu hadia duni, laiha razaun no liga ho Amu papa atu mai ne’e, iha tempo badak ami sei sobu iha parte Comoro no mos Elemloi,” Germano esplika.
