Reportajen David da Costa
Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão rekoinese katak iha ezekusaun Orsamentu Jeral Estadu (OJE) tinan 2025, iha item balun ne’ebé la konsege ezekuta hotu. Tanba ida ne’e fatór ida ne’ebé bele ezije ba governu atu haree didi’ak, tau osan labele tau osan bara-barak, tau osan natoon para bele ezekuta hotu.
Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, dehan, ida ne’e primeriu enkontru tinan 2026, tanba ne’e mak mai informa ba Prezidente Repúblika situasaun iha Timor laran, apezar iha problema ruma, ne’ebe izoladu iha Ainaro ne’ebé izoladu iha Dili, iha ne’e, ne’eba, la’ós problema ida ne’ebé bei-beik, tanba iha tempu hemu, lanu uitoan, dala ruma hamutuk, mais diskute liafuan sai sala tiha baku malu fali, mais ida ne’e la’ós problema boot.
Tanba ne’e Prezidente Repúblika José Ramos-Horta mós agradese ba joven sira, ba ema hotu-hotu, populasaun tomak dispozisaun hotu-hotu ninian atu kria nafatin dame iha rai laran. Nune’e mos ko’alia ho Xefe estadu kona-ba ezekusaun orjamentu Jeral estadu tian 2025 ne’ebe maka iha item balun la konsege halo ezekusaun.
“Ha’u ko’alia mós ho Prezidente Repúblika iha meia noite 31 ha’u ba taka orsamentu estadu iha Ministériu Finansas haree katak, iha item balun ne’ebé la konsege ezekuta hotu. Tanba ne’e ha’u mós bolu atensaun katak, ida ne’e sai hanesan sempre lisaun ida, fatór ida ne’ebé bele ezije ba governu atu haree didi’ak, tau osan labele tau osan bara-barak, tau osan natoon-natoon hodi bele ezekuta tiha,” Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão inform aba jornalista sira iha Palásiu Prezidensiál Bairo-Pite, kinta 8/01.
Nia haktuir, problema di’ak ida mak governu bele asegura hela osan tanba osan sira ne’e bele fila ba kofre estadu, enkuantu antes sira ne’e osan lakon-lakon hela de’it, governu mak tenke buka fali hasai husi banku, hasai husi ne’e, ne’eba atu fila ba kofre estadu.
Alende ne’e mós ko’alia ho Xefe Estadu kona-ba Primeiru Ministru Australinu atu mai iha Timor-Leste, ne’ebé sei prepara, mai iha 28 fulan ida ne’e. Tanba ne’e sei koordena nafatin oinsa atu bele simu Primeiru Ministru Australinu.
“Ami sei koordena nafatin atu simu oin nusa, ida ne’ebé, oin nusa-nusa, buat sira ne’e hotu, importante ba ita, ita sei simu Primeiru Ministru Australinu ho di’ak. Ita sei iha fulan ida nia laran, sei informa nafatin ba ita boot sira,” nia dehan.
Nune’e mós informa ba Prezidente Repúblika katak, iha momentu ida ne’e Timor-Leste kaer hela Prezidensia CPLP, tanba Giné-Bisau ne’ebé sei iha durante tinan ida ne’e mós sei iha atividade ida, ne’ebe governu sei haree hela.
Tanba iha 17 Jullu, CPLP halo tinan 30, ne’eduni Prezidente Repúblika mós dehan enkontru Xefe Estadu CPLP nian online de’it ona ba, tanba akontese ona iha durante covid-19 ninian, ikus-ikus ne’e mós online.
“Mais ita haree to’ok, ne’ebé ikus fali mai mak sei informa ba ita boot sira, tanba sei iha atividade lubuk oan ida, ne’e MNEK nian,” nia subliña.
Maibé Kona-ba ASEAN Timor-Leste tama tiha ona mais servisu maka seidauk hotu, ne’ebé informa ida ne’e mós ba Prezidente Repúblika katak, saida mak governu hasai tuir regra ASEAN ninian mak se Ministru ida mak ba, nia tenke informa ba Konsellu Ministru saida mak atu ba halo saida, fila fali mai mós informa nune’e hotu-hotu hatene, tanba buat ne’e la’ós ida-idak halo ninian.
