
Reportajen Umbelina dos Reis
Asosiasaun Jornalista Timor Lorosa’e (AJTL), kolabora ho Oxfam iha Timor-Leste, Mata Dalan Institute (MDI), Alumni Parlamentu Foinsa’e Timor-Leste, ( APFTL), Timor Leste Organic Fertilizer, FJDE Ermera Ermera Aikulat Mutin Organiku (EAMO) lansa sentru media, hodi haforsa servisu media nian, hodi halo advokasia ba setor produtivu.
Liuhusi lansamentu ne’e Prezidente AJTL, Zevonia Vieira dehan sentru media ne’e, sai fatin ba grupu produtivu no sosiedade sivíl sira, hodi hasoru malu ho media no jornalista, hodi fahe istória susesu ne’ebe joven sira halo ona iha setor produtivu, no sosiedade sivíl sira nian servisu konaba programa diversifikasaun ekonomia, no halo fahe informasaun sira konaba Orsamentu Jeral Estadu, asuntu rai, ambiental no asuntu selukta, ne’ebe sai prioridade ba sosiedade sivíl sira, hodi hatoo ba ukun nain sira.
“ AJTL hamutuk ho nia parseiru lansa sentru media ba advokasia hodi promove foinsa’e sira iha setor produtivu iha Timor. Tanba setor produtivu sai fatór importante, atu bele halakon dependénsia ba fundu petrolíferu, tanba ita hatene katak estadu hetan ona notifikasaun konaba Bayu Undan ne’ebe marang no labele halo produsaun ona”, dehan Zevonia iha sentru media, 25/06.
Nia dehan AJTL kontinua foti papel, hodi halo advokasia ba parseiru sira ne’ebe halo atividade produtivu, oinsá dezenvolve ekonomia iha rai laran. Joven sira ne’ebe halo ona servisu iha área rural, sira kontribui ona ba estadu liuhosi kria servisu ba sira nia an, dezenvolve ekonomia uma laran, liuhusi diversifikasaun ekonomia” Dehan Zevonia.
Iha fatin hanesan Diretór MDI Estevanus Coli, hateten, diversifikasaun ekonomia promove joven foinsa’e sira ne’ebé iha abilidade koñesimentu, konaba produsaun no oinsa ajuda komunidade sira iha ekonomikamente ba ai-han sira ne’ebe difisil.
“Governu simu ona notifikasaun hosi Santos katak termina ona prosesu mina rezerva, hahu hosi ne’e ita seidauk iha fontes seluk katak troka fila-fali bayu undang nia prosesu returns ba estadu. Nune’e ita iha situasaun frajil ka fiscal cliff nian. Tanba ne’e mak ita fanu públiku oinsá mak bele hakbesik an ba setor produtivu, agrikultura no turizmu.” informa Diretór Estevanus Coli.
Nia dehan hanesan Timor, ita mak nain ba rai ne’e posibilidade saida mak ita halo oinsá mak bele organiza no fo espasu ba sidadaun hotu-hotu. Joven sira ne’ebe hela metin iha area rural, lori sira nia lian husu ba governu sentral fo kbiit natoon ba governu lokal, liuhosi desentralizasaun sira bele organiza diakliu tan liuhosi programa dezenvolvimentu lokal nian.
Iha fatin hanesan Alumni Parlamentu Foinsa’e Timor-Leste (APFTL) Koordenador projetu HAKFOUN Domingos Belo M. de Jesus hatete, iha segundu notifikasaun konaba fundu petrolíferu ne’ebé sei labele la’o ona iha tempu badak nia laran, nune’e ita tenki prepara setor balun nune’e bele truka ba dependénsia ekonomia nian.
“Relasiona ho APFTL nia projetu HAKFOUN, halo intervensaun ba siklu orsamentu jeral estadu nian, APFTL sei organiza foinsa’e sira iha munisípiu 13 inklui RAEOA, hatudu sira nia produtu nebe halo ho suses, no esperansa ba governu. Atividade tuir mai mak APFTL sei halo espozisaun iha Maubisi ne’ebé tinan kotuk realiza ona iha Ermera.” Nia informa.
APFTL realiza programa hirak ne’e, oinsá públiku bele hare hetan foinsa’e sira ne’ebé halo atividade produtivu iha area rural, inklui komunidade sira ne’ebé durante ne’e, sei iha oportunidade hodi hasoru governu sentral sira.
Koordenadór Estratéjia Envolvimentu Oxfam iha Timor-Leste, Adilson da Costa Junior dehan sentru media ne’e hanesan plataforma ne’ebé estabelese entre kolaborasaun AJTL no parseiru seluk, jornalista, sosiedade civil no grupu foinsa’e agrikultór sira iha nivel munisípiu.
“Agora daudaun governu prepara hela orsamentu jeral estadu (OJE) 2026 nian, iha semana rua liu ba jornada orsamentu nian iha senariu rua ka tolu governu preve ba orsamentu 2026 nian, iha senariu primeiru posibilidade governu bele propoin $1.9 milloens, importante tebes investe ba prioritiza iha setor produtivu sira”, dehan Adilson.
Nia informa, kada tinan setor produtivu ne’e ladun iha mudansa boot, nune’e orsamentu ba Bayu Undan sei labele sustenta tempu naruk. Nune’e ita aproveita oportunidade hahu muda diresaun kontinua investe iha setor produtivu, nune’e pelumenus fo servisu ba joven foinsa’e sira liuhosi setor produtivu.









