Reportajen David da Costa
Tribunal Distritál Oecusse (TDO), liu hosi desizaun final, iha fulan Dezembru tinan 2021, kondena eis Padre Richard Dasbach, tenke kumpre kadeia tinan 12, tanba nia involvimentu ba krime abuzu sexual menớr no pornografia infantil, tuir prosesu iha loron 07 fulan-Setembru 2020, prosesu NUC 0022/19.PGGCC.
Akuzasaun ne’ebe Tribunal fó ba eis Padre Richard Dasbach hosi Estadus Unidus Amerika (EUA) hamutuk tinan 30, bazeia ba leitura akordaun hosi Juiz Yudit Pamungkas, maibe ikusmai deside kadeia tinan 12, tanba haree mos ba idade inklui kondisaun fíziku hosi lezadu.
Prezidente Repúblika (PR) José Ramos Horta, hatete, kona-ba lista Indultu ne’e demora tanba afinál prosesu formál ne’e komplikadu, tanba bainhira Minsiteriu Justisa haruka mai, maibé la haruka dokumentasaun kompletu.
“Eis Padre Ricard Daschbach laiha indultu” dehan PR ramos Horta ba jornalista sira iha Airoportu Internasional Nicolao Lobato Comoro, Kuarta 3/06.
Maski nia foti ona desizaun kona-ba indultu ba ema ida, maibé prosesu ne’e tenke haruka fila ba Konsellu Ministru atu hetan aprovasaun. Nia mos hasoru dilema boot ida iha prosesu ne’e no konsultadu ona ho nia ekipa, inklui organizasaun sira.
“Depois ha’u deside tiha indultu ida de’it, tenke haruka fila fali ba Konsellu Ministru mak tenke aprova. Depois problema dilema boot ida, ha’u sai hasoru lai, ha’u husu tiha ona ha’u nia staff, hasoru malu ho Fokupers, Rede Feto, grupu sira ne’e” nia afirma.
Nia esplika, tanba iha prizoneira iha Gleno, ne’ebé koondena krime infantisidu, oho oan ka hetan akuzasaun oho oan. Depois agora isin rua tan fali ona, oan ida iha prizaun, atu halo loos saida ba ida ne’e.
Fó indultu mais depois nia krime infantil infantisidu ne’e, entaun hakarak rona ONG sira nia hanoin depois maka haree, tanba ne’e dilema morál boot ida.
“Maibé ha’u lakohi kosok oan ida moris iha kadeia, maibé lori labarik ne’e entrega ba nia inan, nia inan atu halo saida ba labarik ne’e,” nia afirma.
Entrega ba madre sira ne’e bele, maibé kosok oan liu-liu fulan ruma liu ona ne’e labele hasai husi nia inan irus matan ne’e nia trauma, nia buka. Entaun haree para lai, tenke ko’alia Fokupers, Igreja oinsá ho solusaun ba ida ne’e.
Antes ne’e, Ministru Justisa (MJ) Sérgio Hornai, hatete, Governu submete ona lista komutasaun pena no indultu hamutuk ema besik haat nulu no inklui mos eis padre Richard Daschbach ba Prezidente Repúblika no sei hola desizaun tuir kompeténsia iha loron nasionál sira hanesan selebra loron 20 Maiu no seluk tan.
“Ita halo dadaun por volta besik haat nulu (40) probilidade ita hato’o ona hein katak iha situsaun rua ida mak indultu ida mak komutasaun pena, hau la lori lista iha ne’e o que sertu ita halo ona submisaun ba iha Prezidente Repúblika,” dehan Sérgio Hornai, ba jornalsita sira iha palásiu Governu, kuarta 13/05.
Governante ne’e haktuir, iha tinan kotuk mos hato’o ona, agora sira ne’ebé seidauk, hetan diretu ba komutasaun pena nomós indultu ninian.
“Ita halo resubmisaun, bazeia ba proposta sira ne’ebé mai husi benfisiáriu sira, tantu sira nia família, sira nia reprezentante ka mai husi sira nia korpu diplomatik sira ne’ebé karik estrajeiru karik iha, em prinsipiu ita fó hela ba iha sidadaun sira ne’ebé iha prizaun, se Prezidente haree katak ida ne’e oportunu bele fó mos komutasaun pena nomós indultu,” nia esplika.
Nia salienta, husu lista ne’e mai husi ema sira ne’ebé haree husi pontu de vista servisu prizionais ninian katak merese atu hetan komutasaun pena no indultu.
“Tanba kondenadu sira komportamentu di’ak, kolobora di’ak hatudu sira nia komportamentu, seluk hanesan ninia idade avansadu ona ita la iha pena perfeitua iha ne’eba ne’e, entaun hau hanoin ita boot sira halo ezersisiu oinsa atu bele paixaun ida umanitaria, se ema idade fó biban ba nia atu bele hamutuk ho nia família,” nia afirma.
Nia subliña, iha lista ne’e mos inklui eis padre Richard Daschbach tanba nia mos ema ne’ebé idade ona governu hato’o hela informasaun ne’e ba hela, orsida mak kompetesia propria iha Prezidente Repúblika nian atu tetu.
“Mais gurda prizionais tetu ona no halo tanba iha lei ezekusaun pena nian ne’ebé mak prizaun atu ezerse nia funsaun liuhusi ministériu justisa, lista podeser inklui eis padre Richard Daschbach, em prinsipiu tanba nia mos idade avansadu tama hotu lista ne’e,” nia konklui.
