Home Justisa Impaktu Hosi Kriminaliza Defamasaun, Roberto: Ema Senti La Livre Atu Koalia

Impaktu Hosi Kriminaliza Defamasaun, Roberto: Ema Senti La Livre Atu Koalia

461
0
Sentru ba HAKTUIR organiza seminariu. [Foto: Francisco JDA | 10.08.2020]

Reportazen Santina Lucia da Costa

Sentru ba Haktuir nu’udar grupu Juventude Eskola Direitus Humanus iha AJAR, Sentru ba haktuir hanesan sumbrinha ida iha AJAR, organiza seminariu ho tema, “Impaktu Hosi Kriminaliza Defamasaun” hodi bolu orador sira atu koalia impaktu hosi esbosu Lei Kriminaliza Defamasuan tuir prespektiva Asosiasaun Jornalista nian, akademista, jurista no sosiadade sivil.

Prezidente Asosiasaun Jornalista Timor Loros’ae (AJTL), Zevonia Vieira iha ni intervensaun hateten AJTL nia pozisaun klaru ona katak totalmente rejeita esbosu ne’e tanba la fo benefisiu ba povu no jornalista sira, tanba iha esbosu ne’e iha artigu 187-B se mak fahe informasaun liu hosi media ou rede social sei hetan sansaun komarka durante tinan rua.

“Jornalista sira sei alvu ba iha kriminaliza defamasaun tanba jornalista mak sei transmite informasaun sira liu hosi fontes sira nia deklarasaun, hodi publika iha media sira ne’ebe serbisu ba, jornalista barak sei sai kriminoju tanba deit publika informasaun kritiku sira”, hateten Zevonia iha salaun HAK, 07/08.

Zevonia hateten jornalista sei sensura sira nia an (self-censorship) iha kobertura investigasaun sira, la brani atu atu hatudu informasuan lolos, tanba sira sente sei desfama ema balun, se ida ne’e akontese signifika hamate ona Liberdade imprensa.

Ho razaun ida ne’e AJTL kontinua firmi ho nia pozisaun katak labele kriminaliza defamasaun, tanba jornalista sira laos kriminozu. Iha Konstituisaun RDTL artigu 40 no 41 mos esplika klaru ona konaba Liberdade imprensa no asesu informasaun, sekarik Lei ne’e aprova signifika viola ona Konstituisaun RDTL

Iha fatin hanesan orador Vise-Departamentu Komunikasaun Sosial UNTL, Roberto Paisecho esplika, bazeia ba etimolojia defamasaun ne’e mai husi lian latinu ninian, ne’ebe ema bolu katak, difamale, ne’e kompostu husi liafuan rua mak hanesan, dis ho famale, dis katak estraga ka distroi, famale katak fama ne’ebe kuandu ema koalia kona-ba difamasaun, difamasaun signifika ita halo aat ka distroi ema ruma nia naran, iha ne’ebe ema importante, ema ne’ebe iha kargu no ema iha kadeira ne’ebe mak boot.

Roberto Paisecho hateten impaktu husi difamasaun haree husi prespektiva akademika ninian mak, ema senti tauk atu hato’o liafuan ruma ba iha publiku, liuliu ema ne’ebe haknar-an iha vida jurnalizmu ninian, tanba wainhira ema koalia konaba vida jurnalizmu, ema sempre ba buka notisia iha fatin-fatin depois publika.

 “Se lei kriminaliza defamasaun konsege aprova, hau hanoin ema tauk hato’o liafuan ba iha publiku, ema senti la livre atu hato’o buat ne’ebe mak karik ema konta ema seluk nia vida, entaun ema la livre”, tenik Roberto Paisecho

Roberto dehan ema ne’ebe haknar-an iha vida akademiku, wainhira atu foti ezemplu ruma iha aula laran, karik professor sira mos senti la livre atu hato’o ezemplu konkreta balun ba iha nia alunus, mezmu ba importansia siensia ninian.

Entretantu Diretor Ezekutivu AJAR, Jose Luis de Oliveira, akresenta bazeia ba rekomendasaun CAVR hanesan komisaun ida ne’ebe halibur informasaun kona-ba ita nia pasadu ne’eba identifika katak, uluk ita nia maluk sira barak hetan violasaun direitus humanus, liuliu julgamentu arbitaria, julgamentu bazeia ba ema nia hanoin politika maka husi CAVR iha ninia rekomendasaun 3.5.6, rekomenda atu labele kriminaliza asuntu difamasaun, uluk timoroan barak sai vitima ba ida ne’e tanba iha tempu ne’eba Indonezia kriminaliza difamasaun.

“Ita mos ratifika konvensaun internasional direitus sivil politik, iha ne’eba klaru katak direitu ba onra privasidade iha artigo 17 no direitu ba liberdade espresaun iha artigo 19, iha ne’e buat direitu rua ne’e koñesidu, ita tenki foti medida, agora bainhira atu proteje ita tenki hatene ida ne’ebe mak atu proteje asuntu partikular, ita hatur nia iha direitu sivil, asuntu publiku ita hatur iha direitu kodiku penal”, afirma Jose Luis

Seminariu ne’e rasik partisipa husi sosiedade sivil, Front Mahasiswa Timor-leste (FMTL) no reprezentante hosi universitariu sira iha Dili. Seminariu ne’e hetan apoiu finanseiru hosi AJAR.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here