Reportajen Silvino Freitas
Kriteria rekrutamentu ba kadetes foun ba Polisia Naional Timor Leste (PNTL) tinan 2025 husi diploma governu nian ho numeiru 17/2025 kontra prinsipiu konstituisaun republika demokratika timor leste no lei internasional konaba direitu umanu neebe timor leste ratifika ona, tanba kriteria rekrutamentu refere halo restrisaun no limitasaun iha konkursu publiku.
Provedor ba Direitu Umanu no Justisa (PDHJ) Virgílio Guterres dehan, konaba diploma ministerial numeiru 17/2025 konaba regulamentu konkursu publiku ba admisaun formasaun ajente PNTL nian, nunee konkursu vaga ba PNTL nian iha loron 30 fulan dezembru tinan 2025 tribunal desidi liuhusi juiz sira iha planaria tribunal nian fo sai akordaun 0073/2025 ba pedidu PDHJ nian konaba fiskalizasaun abstrata liga ho inkonstituisionlidade no ilegalidade ba norma balun neebe husi rejultadu analiza husi tribunal rekursu nian katak norma hirak neebe estabelese restrisaun no limitasaun iha konkursu publiku vaga ajente PNTL nian.
“hau lee sai iha nee artigu 20 alinea C neebe ejiji katak kandidatu sira tenke solteiru, halo diskriminasaun dehan sira klosan deit maka bele liu maibe sira neebe kazadu ho divosiadu automatikamente la priense kriteriu ida nee mak artigu ida neebe provedor husu, artigu seluk tan maka kandidatu sira neebe involve iha krime katak seidauk iha tranzitu enjulgadu nee ami dehan viola prinsipiu prejunsaun inosensia tanba ema seidauk hatene loloos ema nee sala ka lae maibe ita hahu halo ona diskriminasaun nee iha artigu 20 alinea K” Provedor ba Direitu Umanu no Justisa (PDHJ) Virgílio Guterres liuhusi konferensia imprensa iha PDHJ Kaikoli, (13/01).
Nia dehan tan, iha pontu ida iha numeiru 3 husi ankesu 6 neebe impoen katak kandidatu sira tenke ho kondisaun saude neebe determinadu la haree ba ema nia aktidaun nunee mos iha artigu 37 alinea A no artigu 42 alinea B no C neebe estabelese kriteriu konaba kazu desempata kazu hanesan karik selasaun sira nee tenke bazeia ba estatutu pozisaun social tenke polisia ho veteranu nia oan nee bele liu mezmu povu nia oan iha pontus neebe hanesan, nunee halo diskriminasaun ema liu nee bazeia ba estatus pozisaun social, nunee husi pontu sira nee maka tama iha pedidu fiskalizasaun nian entaun tribunal hafoin haree husi artigu 16 ho 50 konstituisaun republika nian nomos liga konvensaun internasional neebe timor leste ratifika hanesan deklarasaun universal direitu umanu nian paktu internasional direitu sivil no politika konvensaun direitu ema ho difisiensia konvensaun OIT nian numeiru 111, neebe ejiji katak asesu ba empregu publiku nee bazeia deit ba kriteriu sira neebe objetivu proporsinal no labele iha diskriminasaun.
“nunee tribunal konsidera katak norma sira neebe mosu iha diploma ohin temi nee tribunal ho juiz sira iha plenaria fo julgamentu katak artigu sira neebe iha diploma ministerial nee inkontituisional nee atu dehan katak tau kriteriu sira nee kontra kontituisional tribunal hateten dehan regra nee inkonstituisional tanba nee tenke halo mudansa” dehan Provedor Virgílio.
Nia konklui, husi dezisaun tribunal rekursu nian neebe halo fiskalizasaun abstrata refere tribunal la anula prosesu konkursu neebe lao ona maibe tanba prosesu nee lao ona entaun husu ba ministeriu interior, komandu jeral PNTL nian atu halo revizaun ba norma sira neebe mosu iha diploma ministerial numeiru 17/2025, nunee komunikasaun entre ministeriu ho kuartel jeral PNTL nian sei iha konkordansia atu halo revizaun no kria norma foun ba prosesu rekrutamentu tuir mai, nunee desizaun tribunal nian nee konsidera regra sira neebe tama iha diploma ministerial neebe halo diskriminasaun ba ema nia estutus ho pozisaun social nee tribunal deklara katak regra sira nee inkonstituisional no illegal tanba nee autoridade no entidade publiku sira atu hakruuk ba desizaun tribunal hodi halo revizaun ba regra sira nee no labele kontinua tan regra sira uluk maibe tribunal la anula prosesu neebe dadaun nee lao hela.
